Từ những lớp học mái tranh, với thầy đồ, bảng đen phấn trắng, đến giảng đường hiện đại cùng máy tính, mạng Internet, giáo dục Việt Nam đã trải qua hành trình dài. Sự thay đổi ấy không chỉ là về hình thức dạy và học mà còn là sự chuyển dịch trong triết lý dưỡng dục con người.
- Xét tuyển đại học 2026 sớm hơn hai tuần: Thí sinh biết kết quả từ giữa tháng 8
- Nước dâng cao trở lại, du khách và người dân Hội An hối hả chạy lụt
- Miền Trung mưa lớn kéo dài, nguy cơ lũ vượt báo động ba
Ngày xưa, người Việt coi giáo dục là con đường rèn luyện nhân cách. Học trò đến lớp không chỉ để học chữ mà còn để học cách làm người, học đạo lý làm người. Người thầy được xem trọng như là người cha thứ hai, là tấm gương sáng về đạo đức và tri thức. Mỗi bài học đều gắn với đạo làm người “Nhân-Lễ-Nghĩa-Trí-Tín” và luôn nhớ “Tiên học lễ, hậu học văn”. Phương pháp dạy học chủ yếu là: Thầy giảng-trò chép và nếu trò không thuộc bài thì bị trách phạt nghiêm khắc, nếu trò đạt yêu cầu thì được vinh danh. Quá trình dạy và học luôn chứa đựng sự tôn nghiêm và lòng kính trọng. Tri thức họ được học là những đạo lý làm người, các quy luật trong tự nhiên, sự hoà đồng giữa con người với trời đất Thần-Phật (Thiên-Địa-Nhân). Dù thiếu thốn khó khăn vật chất, học trò vẫn chăm chỉ, lễ phép, coi trọng từng con chữ, từng lời dạy thầy. Chính nhờ vậy, giáo dục xưa đã gieo vào lòng người học tinh thần tôn sư trọng đạo, ý thức hiếu học và đức tính kiên trì – những giá trị vẫn còn nguyên vẹn đến nay.
Bước vào thời đại công nghệ 4.0, giáo dục hiện nay chú trọng nhiều hơn đến tư duy phản biện, kỹ năng mềm và năng lực sáng tạo. Lớp học không còn gói gọn trong bốn bức tường mà mở rộng ra không gian số, nơi học sinh có thể học trực tuyến, khám phá tri thức toàn cầu chỉ bằng một cú nhấp chuột. Phương pháp dạy học hiện đại đề cao tính chủ động của người học, trong khi giáo viên trở thành người hướng dẫn, đồng hành thay vì là trung tâm của tri thức. Các mô hình mới như giáo dục STEM, học theo dự án hay đánh giá năng lực nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Tuy vậy, song song với sự tiến bộ ấy vẫn tồn tại những lo ngại về áp lực điểm số, bệnh thành tích và sự suy thoái giá trị đạo đức học đường do tác động nhiều phương diện.
Giáo dục xưa đặt nền tảng nhân cách đạo đức lên hàng đầu, còn giáo dục nay mang đến tri thức và kỹ năng hiện đại. Điều cần thiết bây giờ là sự dung hòa giữa hai giá trị ấy: vừa học để làm người, vừa học để thích ứng với thời đại. Nếu giáo dục hiện đại nhấn mạnh “học để làm”, thì chúng ta cũng cần nhắc lại “học để sống tốt”, “học để làm người tử tế”. Khi công nghệ phát triển, người thầy vẫn là người truyền cảm hứng, dạy nhân cách bằng chính tấm gương sống của mình. Một nền giáo dục bền vững phải là nền giáo dục biết kết hợp giữa truyền thống và đổi mới, để mỗi thế hệ học sinh vừa giỏi tri thức, vừa trọn vẹn nhân cách.
Giáo dục xưa và nay, suy cho cùng, là hai lát cắt của một hành trình – hành trình khai mở con người. Từ mái tranh nghèo đến giảng đường thông minh, từ nét chữ nắn nót đến bàn phím và màn hình, mục tiêu cuối cùng vẫn không đổi: giúp con người sống tử tế, biết yêu thương và cống hiến. Dù thời gian có thay đổi, những giá trị của “Nhân – Lễ – Nghĩa – Trí – Tín” vẫn là ngọn đèn dẫn lối để giáo dục Việt Nam bước tiếp, vững vàng trên con đường hội nhập mà không đánh mất bản sắc, gốc rễ và tâm hồn dân tộc.
