Bài thơ Ai dại ai khôn của tác giả Vũ Trung khai mở một góc nhìn thấm đượm triết lý về chuyện thị phi, khôn – dại và luật nhân quả. Qua những vần thơ mộc mạc mà sâu xa, tác giả nhắc con người nhớ rằng đời sống vốn ngắn ngủi như một quán trọ, tranh giành làm chi, chỉ có thiện lương mới mang lại sự an vui trọn vẹn.
LẶNG – Khi thiên nhiên nổi giận và phận người nhỏ bé
Chờ đợi của Vũ Trung – Nỗi khắc khoải từ niềm yêu chưa trọn
Bài thơ “Cha” – Dáng hình vượt gió ngược vì con
AI DẠI AI KHÔN
Tác giả: Vũ Trung
Thiên hạ hay bàn chuyện dại khôn
Nghe qua cũng thấy dạ bồn chồn.
Kẻ gieo xấu ác tâm hao tổn
Người sống hiền ngoan phúc bảo tồn.
Thiên lý công bằng không xử lộn
Nhân luân rõ nét chẳng cào dồn.
Mấy lời nghịch nhĩ vương bừa bộn
Mạnh dạn phơi bày trước xóm thôn.
Khôn – dại và cuộc đời ngắn ngủi: Chuyện chưa từng dứt
Ngay từ hai câu mở đầu:
“Thiên hạ hay bàn chuyện dại khôn.
Nghe qua cũng thấy dạ bồn chồn”.
Vũ Trung đã khơi lên một vấn đề muôn đời: ở đâu, lúc nào, từ nông thôn đến thành thị. Chuyện ai khôn – ai dại vẫn được đem ra luận bàn. Đó là câu chuyện mà con người từ bao kiếp vẫn chưa ngừng tranh cãi.
Nhưng giữa những thị phi ấy, tác giả không khỏi bồn chồn. Lời thơ như một tiếng thở dài trước thói đời, và là mong muốn góp tiếng nói để soi rọi đúng – sai.
Hai câu:
“Kẻ gieo xấu ác tâm hao tổn
Người sống hiền ngoan phúc bảo tồn”.
Là nền tảng của bài thơ và cũng là cốt lõi của đạo làm người. Ai cũng muốn sống tốt cho bản thân, nhưng đôi khi để có chút lợi, chút sung sướng nhất thời mà người ta bất giác làm tổn thương người khác. Tưởng rằng mình khôn, nhưng lại chính là tự hại mình: ăn không ngon, ngủ chẳng yên, lo toan mưu kế rồi sợ chính những điều mình gây ra.
Ngược lại, người hiền lương thua thiệt trước mắt, nhưng tâm được an. Không lo trả oán, không sợ báo ứng, không vướng bận ân nợ – đó là phúc. “Tích đức hành thiện, đời này không được đời sau được”, cổ nhân nói chẳng sai.
Nhìn rộng hơn, đời người thật ra chỉ là chốn quán trọ. Ta đến thế gian như khách lữ hành ghé qua một thoáng. Vua quan hay bần nông, kẻ quyền thế hay người nghèo khó, sau khi trăm tuổi nhắm mắt, liệu có mang được gì theo? Mà có mang, cũng chẳng còn ý nghĩa cho ai. Vậy tranh giành, đấu đá, hơn thua để làm gì?
Thấu điều ấy, ta mới hiểu: hiền lành không phải dại. Mà là cách sống khôn ngoan nhất với một kiếp người hữu hạn.
Thiên lý công bằng – Nhân quả chẳng sai đường
Hai câu:
“Thiên lý công bằng không xử lộn
Nhân luân rõ nét chẳng cào dồn”.
Là lời khẳng định sâu sắc về quy luật vận hành của vũ trụ. Trời đất vốn có luật, con người vốn có đạo. “Trên đầu ba thước có thần linh” – có những vị thần ghi chép tội phúc của từng người, không bỏ sót và không xử oan.
Kẻ làm trái trời ắt nhận hậu quả, người thuận lý ắt hưởng bình an. Thiên lý là cái cân công bằng, không thiên vị ai dù chỉ một sợi tóc. Nhân quả đến chậm hay nhanh không quan trọng – quan trọng là nó không bao giờ lạc đường.
Bởi vậy, người sống thiện lương mới thật sự hưởng được những điều kỳ diệu mà trời đất ban tặng: sự an vui trong tâm, sự bình thản trong đời, sự nhẹ nhàng khi nhắm mắt.
Lời nói giản dị nhưng chân thành của người muốn góp chuyện với thế nhân
Kết bài, tác giả khiêm nhường:
“Mấy lời nghịch nhĩ vương bừa bộn
Mạnh dạn phơi bày trước xóm thôn.”
Đây là lời tự trào, như thể những điều vừa nói chỉ là vài câu góp vui, đôi chút suy tư của một người đứng bên lề câu chuyện thị phi muôn thuở. Nhưng chính sự chân thật ấy lại khiến bài thơ gần gũi, dễ tiếp nhận mà vẫn thấm đẫm đạo lý.
Đọc bài thơ Ai dại ai khôn, người ta không chỉ hiểu thêm về chuyện khôn – dại của người đời. Mà còn soi lại chính mình. Khôn không phải là giành phần hơn. Dại không phải là chịu thiệt thòi. Trong cái nhìn của nhân quả, của thiên lý, người sống thiện lương mới là người thực sự an vui và tự tại.
