Có những bộ phim không cần kỹ xảo choáng ngợp, không có ngôi sao triệu đô, không chạy theo những cú twist hại não… nhưng lại sống mãi trong lòng người xem hàng chục năm. Bộ phim “Thượng đế cũng phải cười” (tên gốc tiếng Anh: The Gods Must Be Crazy) là một tác phẩm như thế.
- Dạy người theo Nhân Lễ Nghĩa Trí Tín
- Bao dung – Khi con người đủ lớn để tha thứ
- Bài văn tả mẹ gây bão mạng
Bộ phim “Thượng đế cũng phải cười” công chiếu lần đầu vào năm 1980 tại Nam Phi, sau đó lan rộng ra thế giới, trở thành hiện tượng điện ảnh châu Phi hiếm hoi được khán giả toàn cầu yêu thích. Dù ra mắt từ thế kỷ trước, thông điệp của phim lại… hiện đại đến bất ngờ.
Nhân vật chính là Xi (do N!xau thủ vai), một người Bushman sống giữa sa mạc Kalahari. Anh và bộ tộc của mình sống cuộc đời giản dị đến mức khó tin: không sở hữu, không ganh đua, không khái niệm “của tôi – của anh”. Họ sống hòa với thiên nhiên, ăn thứ đất trời ban tặng, và tin rằng mọi thứ xung quanh đều là quà của vũ trụ.
Cho đến một ngày, vũ trụ “quăng” xuống một món quà kỳ lạ: một chai Coca rơi từ máy bay. Thứ đồ uống bình thường với người thành phố lại trở thành vật “đa năng” với bộ tộc: ép hạt, cán bột, làm nhạc cụ… Và cũng chính nó trở thành nguồn cơn đầu tiên của tranh chấp trong cộng đồng vốn không biết đến chữ “gây gổ”. Từ đây, Xi khởi hành một chuyến đi đầy ngây thơ nhưng phi thường: mang chiếc chai đi trả lại cho Thượng đế, để khôi phục hòa bình cho bộ tộc.
Bộ phim nhẹ nhàng, hài hước, nhưng lại mổ xẻ một nghịch lý của thời đại: càng có nhiều, con người càng khổ nhiều. Người Bushman chẳng có gì ngoài nắng, gió và tiếng cười nhưng họ lại sở hữu điều mà con người hiện đại đánh rơi: lòng bình yên; giấc ngủ ngon và sự tin tưởng lẫn nhau. Ngược lại, con người thành phố dù đầy tiện nghi nhưng lúc nào cũng bận rộn, căng thẳng và… rối loạn. Một giáo viên lúng túng, một nhà khoa học vụng về, một đám khủng bố hành xử như trẻ con. Bộ phim như thở dài một tiếng: “Văn minh vật chất chưa chắc là văn minh tinh thần.”
Xi là điểm sáng nhân văn của bộ phim. Anh không nói triết lý, không giảng đạo, nhưng lại hiểu một điều mà người hiện đại thường quên: khi một thứ không thuộc về mình, tốt nhất hãy trả nó về đúng chỗ. Một chiếc chai gây chia rẽ cộng đồng? Trả. Nó khiến người ta không còn vui? Trả. Nó làm tâm mình nặng? Trả. Lối nghĩ của Xi vừa mộc mạc vừa thấm thía: càng giữ chặt, càng khổ tâm; càng buông, càng nhẹ.
Nếu nhìn kỹ, trong cuộc sống hôm nay, mỗi người đều có “chiếc chai Coca” của riêng mình: một nỗi sợ; một sự so sánh; một món đồ không cần nhưng cứ mua; một mối quan hệ đã hết hạn nhưng chưa dám buông. Xi không cố sở hữu, không cố chứng minh mình đúng. Anh chỉ chọn giữ bình an trong lòng, đây là điều mà nhiều người hiện đại đang đánh đổi bằng cả tuổi trẻ.
Bộ phim khiến người xem bật cười nhiều lần vì sự đối lập giữa vẻ “thông minh” của người thành thị và sự hồn nhiên của Xi. Người thành thị biết dùng công nghệ, biết lý thuyết, biết đủ thứ… nhưng không biết cách sống đơn giản. Họ mắc kẹt trong chính những thứ mình tạo ra. Họ phức tạp hóa điều đơn giản, rồi lại đi tìm khóa học “chữa lành”. Trong khi Xi, không biết đọc, không biết máy móc, lại biết cách làm lòng mình nhẹ như nắng. Đó là lý do người xem cảm nhận được một tiếng cười sảng khoái từ phim. Thượng đế không cười nhạo con người. Ngài cười vì chúng ta tự làm khổ nhau bằng những thứ… chẳng đáng.
Đến cuối phim, Xi leo lên đỉnh núi cao nhất mà anh tin là nơi Thượng đế có thể nhận lại chiếc chai. Anh ném nó xuống vực sâu. Cùng lúc đó, bộ tộc trở lại bình yên. Hành động ấy tuy đơn giản nhưng mang sức mạnh biểu tượng rất lớn: muốn bình an, phải dám buông. Một vật nhỏ cũng có thể làm hỏng cả cộng đồng huống hồ là những thứ lớn hơn trong đời sống hiện đại. Phim không dạy đạo lý. Phim chỉ cho ta thấy cái đẹp của sự giản đơn. Và cái giá phải trả khi con người đánh rơi sự giản đơn ấy. Dù nói về xã hội, về tham lam, về sự lạc lối, bộ phim vẫn khiến người xem bật cười liên tục. Không phải tiếng cười mỉa mai, mà là tiếng cười làm nhẹ lòng. Đó là nét đẹp của bộ phim: chữa lành bằng sự hồn nhiên. Giữa thời đại mọi thứ đều bị xô lệch, tiếng cười ấy càng trở nên quý giá.
Trong thời buổi mỗi ngày có vài chục bộ phim mới ra mắt với phim kỹ xảo ầm ầm, phim drama ngập mùi toxic, phim hành động toàn tiếng nổ thì “Thượng đế cũng phải cười” lại giống một chén nước trong giữa chợ đời náo loạn. Không phải để so sánh, chỉ để nhắc rằng: giữa muôn vàn nội dung ồn ào và hổ đốn hiện nay, đôi khi chính những bộ phim cũ, đơn giản, chân thật mới làm lòng mình dịu lại. Nếu đã lâu bạn chưa bật cười một cách tự nhiên, chưa thấy lòng nhẹ như gió, hãy xem lại “Thượng đế cũng phải cười”. Biết đâu, giống như Xi, bạn cũng tìm được thứ nên đặt xuống để tâm mình an yên hơn.
