Bài thơ Tại đâu của Vũ Trung không chỉ là tiếng hỏi thế sự, mà còn vang lên giữa ba cõi Thiên – Địa – Nhân. Trong dòng chảy văn hóa Á Đông, bài thơ như một lời nhắc lặng lẽ về đạo lý, nhân quả và thân phận dân tộc – một đất nước nhiều bão giông nhưng chưa bao giờ cạn kiệt cội nguồn linh thiêng.
LẶNG – Khi thiên nhiên nổi giận và phận người nhỏ bé
Ai dại ai khôn – Vũ Trung luận chuyện thị phi
Bài thơ “Cha” – Dáng hình vượt gió ngược vì con
TẠI ĐÂU
Tác giả: Vũ Trung
Đất nước nghìn năm bao sóng dữ
Non sông một dải lắm giông tràn.
Thời nay lớp lớp nhà xiêu đổ
Thuở trước liên miên giặc quấy càn.
Dòng giống Tiên Rồng do mẹ tặng
Hình hài Lạc Việt bởi cha ban.
Hoạ trời trách phạt đâu duyên cớ?
Là lỗi ta rồi? Hoặc bị oan?
Khi trời nổi giận, đất oằn mình và người cúi đầu tự vấn
Đọc bài thơ Tại đâu, người ta không chỉ thấy một Việt Nam trong lịch sử, mà còn thấy một Việt Nam trong tâm thức vũ trụ, nơi trời – đất – con người vốn được sinh ra để hòa hợp, nâng đỡ nhau, nay lại trở nên chông chênh và rạn vỡ.
“Đất nước nghìn năm bao sóng dữ
Non sông một dải lắm giông tràn”.
Trong thế giới quan Á Đông, thiên tai không chỉ là hiện tượng tự nhiên. Đó còn là điềm báo, là sự mất cân bằng trong đạo trời, trong lòng người và trong nhịp vận hành của đất. Khi “sóng dữ” và “giông tràn” kéo dài từ đời này sang đời khác, có lẽ không chỉ trời đang nổi giận, mà con người cũng đã phần nào xa rời đạo lý của mình.
Nhà cửa “xiêu đổ” hôm nay, làng mạc “tan hoang” hôm qua – đó không chỉ là dấu vết của chiến tranh hay thiên tai. Mà còn là biểu hiện của một thế giới đang mất đi điểm tựa tinh thần. Khi con người quên đi cội nguồn, quên đi thiên nhiên, quên sống thuận theo đạo Trời – Đất. Thì tai họa dường như trở thành một quy luật không lời.
“Thời nay lớp lớp nhà xiêu đổ
Thuở trước liên miên giặc quấy càn”.
Quá khứ và hiện tại soi chiếu vào nhau như hai tấm gương đẫm nước mắt. Và giữa tất cả, con người đứng ở đâu? Là nạn nhân? Là người gây ra? Hay là kẻ đang phải gánh chịu nghiệp lực từ vô số kiếp trước?
Dòng giống Rồng Tiên và linh hồn dân tộc chưa bao giờ mất
Nếu bài thơ chỉ dừng lại ở đau thương, thì đó mới chỉ là một nửa của sự thật. Nửa còn lại nằm ở hai câu thơ đầy tính thiêng.
“Dòng giống Tiên Rồng do mẹ tặng
Hình hài Lạc Việt bởi cha ban”.
Hai câu thơ mở ra một không gian rất thiêng. Nhắc đến Lạc Long Quân và Âu Cơ là nhắc đến nơi bắt đầu của dân tộc, nơi 100 người con cùng sinh ra từ một bọc trăm trứng. Cùng chia tay trong ngày đất nước chia hai ngả: người xuống biển, kẻ lên rừng, nhưng chung một lời hẹn giữ gìn non sông.
Vũ Trung không chỉ nhắc đến truyền thuyết, mà đang đánh thức lại linh hồn dân tộc – thứ đã đi qua hàng nghìn năm chinh chiến, đói nghèo, mất mát mà vẫn không bị xóa nhòa.
Tác giả như đang dựng lại một bàn thờ thiêng, nơi mỗi người Việt đều là con cháu, đều mang trong mình một phần của trời cao và của đất mẹ.
Chính điều ấy làm cho câu hỏi cuối bài trở nên day dứt hơn bao giờ hết.
“Hoạ trời trách phạt đâu duyên cớ?
Là lỗi ta rồi? Hoặc bị oan?“
Đó không phải là câu hỏi trách móc, mà là câu hỏi thức tỉnh. Thức tỉnh con người trước luật nhân quả. Thức tỉnh lòng người trước chữ “ĐẠO”. Bởi trong triết lý phương Đông, không có oan sai nếu lòng người còn trong sạch, và cũng không có trừng phạt nếu con người còn sống thuận lẽ trời.
Hay chăng, điều thiên – địa – nhân đang đợi… Chính là sự thức tỉnh của mỗi con người đối với chính mình?
Khi con người trở về với Đạo, trời đất ắt yên bình
Bài thơ Tại đâu không đặt ra để tìm một thủ phạm. Bài thơ giống như một tiếng chuông giữa đêm dài, ngân vang để con người tự soi lại lòng mình. Khi con người sống thuận thiên nhiên, biết tôn kính tổ tiên, giữ gìn nguồn cội, yêu lấy non sông và đối xử nhân hậu với nhau. Thì ấy là lúc Thiên – Địa – Nhân bắt đầu tìm lại được sự hòa hợp.
Và có lẽ, lời đáp cho câu hỏi “Tại đâu?”… Không ở trên trời cao, cũng không ở dưới lòng đất sâu.
Mà nằm trong mỗi trái tim người Việt.
Bài viết có hạn cuộc tại một giác độ của người viết lời bình, bài thơ có thể còn có nghĩa khác.
