Nhật ký người mẹ: Con học lại ý nghĩa của việc học, mẹ học lại cách làm mẹ

Từ áp lực thành tích đến niềm vui học tập, câu chuyện người mẹ nhìn lại cách dạy con để con tìm về ý nghĩa thật của việc học và giá trị làm người.

Tôi viết những dòng này khi con đã ngủ yên. Hơi thở con đều và nhẹ, khác hẳn những đêm dài trước kia khi con trằn trọc không sao chợp mắt. Căn phòng lúc này yên tĩnh đến lạ. Đã từng có những ngày con thường xuyên mất ngủ, ôm bụng vì đau dạ dày, sáng dậy với gương mặt mệt mỏi vì những nỗi lo học hành cứ nối tiếp nhau. Chỉ đến khi thấy con dần thả lỏng trở lại, tôi mới hiểu rằng hành trình con tìm lại ý nghĩa của việc học cũng chính là hành trình tôi buộc phải quay về, nhìn lại cách mình đã từng làm mẹ.

ý nghĩa của việc học — Con gái tôi thường đau dạ dày do căng thẳng. (Ảnh: Khai Mở)

Khi thành tích trở thành thước đo

Có một quãng thời gian dài, tôi tin rằng học tập là con đường chắc chắn nhất để con đứng vững trong cuộc đời. Tôi tin điều đó như một lẽ hiển nhiên. Tôi lớn lên cùng những lời dặn quen thuộc: phải học giỏi mới có tương lai, phải hơn người khác mới không thiệt thòi. Khi trở thành mẹ, tôi mang theo nguyên vẹn niềm tin ấy đặt lên vai con. Tôi không ép con học bằng đòn roi, nhưng tôi gây áp lực bằng kỳ vọng. Tôi không la mắng, nhưng vô tình tạo ra một không gian nơi con luôn cảm thấy mình cần phải chứng minh bản thân.

Những ngày đầu, con học rất chăm. Con đặt nhiều mong đợi vào chính mình, và tôi từng an tâm khi thấy con đạt kết quả tốt. Mỗi lần có điểm cao, con vui hơn hẳn, ánh mắt sáng lên như vừa hoàn thành một nhiệm vụ quan trọng. Nhưng niềm vui ấy không kéo dài. Chỉ cần kết quả không như mong muốn, con lại thu mình, lặng lẽ buồn theo cách rất riêng. Dường như mọi cảm xúc của con đều bị chi phối bởi điểm số.

Trong những câu chuyện thường ngày, tôi cũng nhận ra con hay nhắc đến các bạn học giỏi với sự ngưỡng mộ rõ ràng, còn những bạn học chưa tốt thì được nói đến bằng những so sánh rất vô thức. Khi ấy, tôi chợt hiểu, con đang nhìn thế giới học đường qua lăng kính thành tích, và chính con cũng tự đặt mình lên chiếc thước đo ấy.

Cú trượt 0,3 điểm và sự thức tỉnh

Rồi một buổi tối, con nói với tôi rằng con sợ đi học. Không phải sợ thầy cô, cũng không phải sợ bạn bè, mà là sợ mình không đủ giỏi. Tôi ngồi im lặng nghe con nói, và lần đầu tiên không biết phải đáp lại thế nào. Trong ánh mắt con không có sự phản kháng, chỉ có một nỗi bất an mỏng manh, như thể con đang đứng trên một lối đi quá hẹp.

Kỳ thi vào trường chuyên của tỉnh diễn ra sau đó không lâu. Con không đỗ, chỉ thiếu đúng 0,3 điểm. Một con số rất nhỏ, nhưng với con là cả một thế giới sụp đổ. Con rơi vào trạng thái mất thăng bằng, lặng lẽ và hoang mang, như không hiểu mình đã sai ở đâu. Con đau vì kết quả khó chấp nhận. Còn tôi đau vì nhận ra sự sụp đổ ấy phản chiếu chính những lệch lạc trong cách tôi từng dạy con nhìn nhận việc học và giá trị bản thân. Con đã gắn kết quả học tập với việc chứng minh mình là ai. Với con lúc đó, học không còn là hành trình khám phá tri thức. Mà là một phép thử liên tục xem mình có “đủ tốt” hay không.

Tôi chợt nhớ đến tinh thần của người xưa, khi việc học chưa bao giờ là cuộc chạy đua. Đó là con đường mở mang trí tuệ và giữ cho lòng người được an ổn. Khổng Tử từng nói rằng biết thôi chưa đủ, phải yêu việc học, và cao hơn nữa là tìm thấy niềm vui trong học tập. Mạnh Tử lại nhấn mạnh rằng học là để dưỡng tâm, bởi nếu lòng người bất an, tri thức dù nhiều cũng chỉ làm nặng thêm gánh lo. Khi nghĩ đến điều đó, tôi hiểu ra: vấn đề không nằm ở việc con học chưa đủ. Mà ở chỗ tôi đã vô tình biến con đường học tập thành nơi con phải chứng minh giá trị của mình.

Học lại cách học, bắt đầu từ sự an yên

Từ khoảnh khắc ấy, tôi biết mình không thể chỉ thay đổi suy nghĩ mà không thay đổi cách sống cùng con. Tôi thôi hỏi con hôm nay được mấy điểm, mà hỏi con đã hiểu được điều gì. Khi con làm sai, tôi không vội sửa, mà ngồi lại để con tự nói ra vì sao mình chưa hiểu. Tôi học cách lắng nghe nhiều hơn, nói ít hơn. Tôi cũng dừng việc so sánh con với người khác, và quan trọng hơn. Không để con tiếp tục tự so sánh mình với những chuẩn mực hơn thua mà chính tôi từng vô tình tạo ra.

Tôi nói với con rằng: mẹ không cần con học để hơn ai, mẹ chỉ mong con học để hiểu. Để mỗi ngày nhận ra tri thức có những điều đẹp đẽ đáng khám phá. Việc học không phải để chứng minh con là ai. Mà để con từng bước trở thành người con muốn trở thành.

Dẫu vậy, con không thể thay đổi ngay lập tức. Những năm đầu cấp ba, con bước vào môi trường mới với nhiều kỳ vọng còn dang dở. Rồi những kết quả không như mong muốn liên tiếp xuất hiện. Không quá tệ, nhưng đủ để con mệt. Có những buổi tối con ngồi rất lâu trước bàn học mà không mở sách, chỉ thở dài. Con nói mình kiệt sức, không phải vì học khó. Mà vì lúc nào cũng phải tự thúc ép bản thân.

Chính trong những ngày chông chênh ấy, con bắt đầu nhớ lại những điều tôi từng nói. Không phải để bám víu, mà để thử tin. Con chấp nhận rằng mình có thể chưa giỏi ngay. Có thể chậm hơn người khác một nhịp, và cho phép bản thân nghỉ ngơi khi mệt. Có một ngày, con ngồi cạnh tôi và nói rất tự nhiên rằng con mong bài làm của mình có nhiều lỗi sai hơn. Vì có sai thì con mới biết mình đang hiểu sai chỗ nào. Con bảo, giờ con không còn sợ sai như trước, bởi nhờ những chỗ chưa đúng ấy. Con biết mình đang ở đâu.

Từ đó, việc học của con dần đổi khác. Con vẫn nỗ lực, nhưng không còn gồng mình. Con học để hiểu, chứ không còn học để chứng minh mình là ai.

Học để làm người

Khi con hiểu đúng về việc học, con cũng thay đổi cách nhìn người khác. Con không còn đánh giá bạn bè qua điểm số. Con kể rằng có bạn học chậm nhưng rất kiên nhẫn. Có bạn không giỏi toán nhưng viết văn rất hay. Con nói những điều ấy bằng giọng bình thản, không hơn thua. Tôi biết, con đang học được một điều mà sách vở không dạy: sự bao dung trong nhận thức.

Việc học với con dần trở thành một niềm vui lặng lẽ. Con không còn sợ kết quả. Con nói rằng kết quả chỉ giúp con biết mình đã hiểu tới đâu. Nghe con nói vậy, tôi hiểu rằng hành trình trưởng thành của con không thể tách rời hành trình trưởng thành của cha mẹ. Nếu tôi không học lại cách làm mẹ, con cũng khó có thể học lại cách nhìn chính mình.

Tôi viết những dòng cuối này khi con đã chìm vào một giấc ngủ yên. Và tôi nhận ra rằng, những giá trị đạo đức mà người xưa để lại chưa bao giờ cũ. Chỉ là chúng ta đã đi quá nhanh, đến mức quên mất phải quay về. Khi con học cách an yên trước khi học cho giỏi, khi con biết yêu thương chính mình trước khi chứng minh điều gì đó với thế giới. Tôi biết con đang bước lại trên con đường học để làm người.

Và tôi hiểu ra rằng, khi một đứa trẻ được học để làm người, thì chính cha mẹ cũng đang học cách trở thành người lớn đúng nghĩa.

Theo: Khai Mở