Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump triển khai đồng thời các đòn tấn công quân sự và kênh đàm phán gián tiếp nhằm buộc Iran thay đổi hành vi chiến lược tại Trung Đông.
- Người đàn ông kịp đưa vợ con thoát khỏi nhà sập trong lũ dữ
- Bắt hai đối tượng gây ra 5 vụ cướp tài sản liên tỉnh
- Bộ Công an đề xuất cắt điện nước và niêm phong để ép thi hành phạt hành chính
Trong năm 2026, quân đội Mỹ vừa tăng cường không kích nhằm vào các cơ sở quân sự liên quan tới Iran gần Bandar Abbas, vừa xúc tiến đối thoại gián tiếp với Tehran thông qua Oman và Qatar. Mục tiêu của chiến lược này là ngăn Iran tiến gần ngưỡng sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời buộc Tehran giảm hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Quân đội Mỹ tiếp tục thực hiện các đợt không kích nhắm vào cơ sở quân sự và hệ thống máy bay không người lái liên quan tới Iran, với lý do bảo vệ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Cùng lúc đó, các nhóm tác chiến tàu sân bay và hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ được tăng cường thêm tại khu vực Vùng Vịnh.
Ngay trong lúc các động thái quân sự tiếp tục leo thang, Mỹ vẫn duy trì những cuộc tiếp xúc gián tiếp với Tehran thông qua trung gian Oman và Qatar. Washington không xem sức mạnh quân sự là mục tiêu cuối cùng, mà chỉ dùng nó như công cụ tạo sức ép chính trị lên Iran.
Các cuộc không kích gần đây của Mỹ thường mang tính giới hạn, tập trung vào năng lực quân sự và hạ tầng hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm của Iran. Mỹ tránh nhắm trực tiếp vào bộ máy lãnh đạo tại Tehran, nhằm kiểm soát ngưỡng leo thang và ngăn đối đầu cục bộ biến thành chiến tranh khu vực.
Song song với các đòn quân sự, Mỹ duy trì chiến dịch trừng phạt kinh tế kéo dài nhiều năm nhằm làm suy giảm nền tảng kinh tế phục vụ chiến lược của Iran. Các lệnh cấm vận tài chính, hạn chế xuất khẩu dầu mỏ và cô lập hệ thống ngân hàng Iran đã gây tác động sâu rộng tới nền kinh tế nước này.
Iran hiện tiếp tục đối mặt với tình trạng lạm phát cao, đồng rial mất giá mạnh và chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang tại nhiều đô thị lớn. Giá thực phẩm tăng vọt khiến căng thẳng xã hội trong nước gia tăng, còn Washington xem đây là đòn bẩy để bào mòn khả năng đối đầu lâu dài của Tehran.
Mỹ theo đuổi ba mục tiêu chiến lược cùng lúc đối với Iran. Washington muốn Tehran từ bỏ khả năng tiến sát ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân, giảm hoặc chấm dứt hỗ trợ cho Hezbollah, Houthi và các nhóm dân quân Shiite tại Iraq và Syria, đồng thời chấp nhận một trật tự khu vực do Mỹ đóng vai trò bảo trợ an ninh chủ đạo.
Iran hiện sở hữu hệ thống tên lửa tầm trung tương đối phát triển, lực lượng hải quân phi đối xứng cùng mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trải rộng khắp Trung Đông. Tehran có khả năng gây tổn thất nghiêm trọng cho các căn cứ Mỹ trong khu vực, đồng thời đe dọa trực tiếp các tuyến vận tải năng lượng chiến lược qua eo biển Hormuz.
Khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải này trở thành quân bài địa kinh tế quan trọng nhất của Iran. Chỉ cần căng thẳng leo thang đủ lớn để làm gián đoạn vận tải dầu khí, kinh tế thế giới có thể lập tức đối mặt với một cú sốc năng lượng mới.
Sau các cuộc chiến kéo dài tại Afghanistan và Iraq, dư luận trong nước Mỹ không còn ủng hộ những cuộc can thiệp quân sự quy mô lớn tại Trung Đông. Nhà Trắng vì vậy ưu tiên chiến lược tấn công giới hạn thay vì phát động một cuộc chiến tranh quyết định với Iran.
Về phía Iran, Tehran lựa chọn mô hình kháng cự linh hoạt: vừa duy trì sức ép quân sự đủ để răn đe, vừa tránh vượt ngưỡng có thể kích hoạt phản ứng quân sự toàn diện từ phía Mỹ. Iran tiếp tục đàm phán gián tiếp về vấn đề hạt nhân, song song với việc duy trì các hoạt động quân sự và ảnh hưởng chiến lược trong khu vực.
Sau khi Mỹ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân JCPOA vào năm 2018, giới lãnh đạo Iran ngày càng nghi ngờ độ tin cậy của các cam kết từ phía Washington. Sự thiếu lòng tin này khiến mọi vòng đàm phán hiện nay đều diễn ra trong trạng thái dè chừng và mong manh giữa hai bên.
Chiến lược vừa đánh vừa đàm có thể giúp Mỹ duy trì ưu thế trong ngắn hạn và ngăn xung đột bùng phát toàn diện tại Trung Đông. Nhưng nếu hai bên không xây dựng được một cơ chế an ninh khu vực bền vững cùng mức độ tin cậy tối thiểu, cuộc đối đầu Mỹ – Iran nhiều khả năng sẽ còn kéo dài.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)
