THANH HÓA – Người dân xã Biện Thượng đang khôi phục giống sâm Báo bản địa từng là sản vật “tiến vua”, mang lại nguồn thu từ vài triệu đến khoảng 40 triệu đồng mỗi vụ cho nhiều hộ gia đình.
Những năm gần đây, nhiều hộ dân tại xã Biện Thượng đã mang cây sâm mọc tự nhiên trên núi Báo về nhân giống, trồng xen trong vườn nhà, dưới tán keo hoặc cùng sắn, ngô để tăng thu nhập. Sâm tươi hiện được thương lái thu mua với giá từ 300.000 đồng đến 1,2 triệu đồng/kg tùy loại hoa đỏ hay hoa vàng, trong khi toàn xã đã có hơn 100 hecta được trồng.
Trước đây, sâm Báo chỉ mọc rải rác trên núi, ít người khai thác bài bản. Nhờ chu kỳ sinh trưởng ngắn – chỉ sau một năm trồng là có thể thu hoạch – loại cây này đang trở thành nguồn thu đáng kể cho các hộ vùng đồi, đặc biệt với những gia đình không có nhiều đất canh tác.
Bà Lê Thị Thanh, ở thôn Sóc Sơn 3, là một trong những người tận dụng vườn nhà và diện tích rừng keo để trồng sâm Báo. Giống ban đầu bà lấy từ cây mọc tự nhiên trên núi, sau đó nhân rộng dần qua các năm. Bà cho biết: “Trồng sâm Báo gần như không phải bỏ tiền mua giống. Mỗi năm, hạt chín tự rụng rồi mọc thành cây con nên chỉ cần chăm sóc là có cây cho vụ tiếp theo. Gia đình tôi trồng xen dưới tán keo và trong vườn, mỗi vụ cũng có thêm vài triệu đến hơn chục triệu đồng tiền bán sâm, tùy năng suất từng năm”.
Theo bà Thanh, ưu điểm lớn nhất của sâm Báo là chi phí giống gần như bằng không, nhưng đây cũng là cây khá khó tính, dễ bị sâu bệnh và nấm gây hại khiến tỷ lệ sống không cao.
Ông Lê Đăng Cường, ở thôn Việt Yên, chọn cách làm khác để khắc phục nhược điểm này. Trên diện tích khoảng 100m2 quanh nhà, ông đầu tư làm bầu, cải tạo đất và trồng hơn 200 bầu sâm để thuận tiện theo dõi thay vì trồng trực tiếp dưới tán rừng. Ông giải thích: “Mỗi vụ tôi đều phải bỏ chi phí làm đất, làm bầu và xử lý nấm bệnh. Nếu không chăm sóc kỹ thì cây rất dễ bị nấm gốc rồi chết hàng loạt. Đổi lại, việc trồng trong vườn giúp kiểm soát sâu bệnh tốt hơn”.
Cách làm bài bản đã cho kết quả cụ thể. Mỗi vụ, gia đình ông Cường thu hoạch hơn 60kg sâm tươi; với mức giá khoảng 1,2 triệu đồng/kg đối với sâm hoa vàng, sau khi trừ chi phí, ông thu lãi từ 30 đến 40 triệu đồng.
Lãnh đạo xã Biện Thượng xác nhận toàn xã hiện có hơn 100 hecta trồng sâm Báo, chủ yếu do các hợp tác xã và người dân phát triển trên đất đồi, vườn hộ hoặc trồng xen dưới tán cây lâm nghiệp. Địa phương đánh giá đây là cây dược liệu bản địa có giá trị kinh tế khá cao, phù hợp thổ nhưỡng vùng núi Báo, đồng thời góp phần bảo tồn nguồn gen quý.
Việc nhân rộng mô hình vẫn cần thêm hỗ trợ kỹ thuật. Thời gian tới, địa phương sẽ khuyến khích người dân mở rộng diện tích theo hướng bền vững, đồng thời phối hợp với các đơn vị chuyên môn hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhằm hạn chế sâu bệnh, nâng cao năng suất và từng bước xây dựng thương hiệu cho sâm Báo – loại dược liệu từng gắn với danh xưng “sâm tiến vua” của vùng đất Biện Thượng.
Thành Luân (tổng hợp)
