HÀ NỘI – PGS.TS Hà Đình Đức, người dành hơn ba thập kỷ nghiên cứu và bảo vệ rùa Hồ Gươm, đã qua đời, để lại khối tư liệu khoa học lớn về loài vật gắn với biểu tượng của Thủ đô.
- Xác minh vụ bảo mẫu dùng dây thun tác động trẻ tại TPHCM
- Cho con toàn bộ tiền tích lũy, nhiều cha mẹ rơi vào thế bị động tuổi già
- Tỉnh táo trước cuộc gọi tự xưng cán bộ phường
Gia đình xác nhận PGS.TS Hà Đình Đức từ trần tại Hà Nội vào sáng 07/8, hưởng thọ 86 tuổi. Ông sinh ngày 23/3/1940 tại xã Xuân Thành, huyện Thọ Xuân cũ, nay là xã Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
Ông từng học tập và giảng dạy tại Khoa Sinh học, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, trước khi nghỉ hưu năm 2005. Tên tuổi của ông được nhiều người biết đến với biệt danh “nhà rùa học”, gắn liền với hành trình nghiên cứu rùa Hồ Gươm bắt đầu từ năm 1991.
Sau một lần tình cờ nhìn thấy cá thể rùa lớn nổi lên mặt nước Hồ Gươm khi đi qua phố Hàng Khay, ông dành phần lớn thời gian nghiên cứu, ghi chép và theo dõi loài vật đặc biệt này. Ông từng chia sẻ rằng từ thời điểm đó, ông thường mơ thấy “cụ” rùa và cảm nhận cuộc đời mình sẽ gắn bó với công việc nghiên cứu ấy.
Hành trình nghiên cứu gắn với loài rùa quý hiếm
Rùa Hoàn Kiếm từng xuất hiện tại nhiều khu vực từ phía nam sông Trường Giang của Trung Quốc đến vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của Việt Nam. Tuy nhiên, tình trạng săn bắt cùng những thay đổi về môi trường sống trong nhiều thập niên đã khiến quần thể loài này suy giảm nghiêm trọng.
Tại Việt Nam, cá thể rùa cuối cùng ở Hồ Gươm qua đời vào năm 2016. Sau đó, cả nước chỉ còn ghi nhận một cá thể tại hồ Đồng Mô, thị xã Sơn Tây.
Đến năm 2018, các nhà khoa học thuộc Chương trình Bảo tồn rùa châu Á phát hiện thêm một cá thể tại hồ Xuân Khanh, Hà Nội thông qua công nghệ gene môi trường. Cá thể này nặng khoảng 70-80kg và được đánh giá rất khó tiếp cận trong điều kiện tự nhiên.
Tháng 4/2023, cá thể rùa tại hồ Đồng Mô chết. Trong khi đó, tại Trung Quốc, hai cá thể từng được nuôi tại Vườn thú Tô Châu, gồm một đực và một cái, nhưng cá thể cái không qua khỏi sau ca thụ tinh nhân tạo ngày 13/4/2019.
Theo các ghi nhận chính thức hiện nay, thế giới chỉ còn hai cá thể rùa Hoàn Kiếm còn sống, gồm một cá thể tại Tô Châu và một cá thể tại hồ Xuân Khanh. Trong suốt quá trình đó, PGS.TS Hà Đình Đức liên tục ghi nhận dữ liệu, chụp ảnh và lên tiếng về việc bảo vệ môi trường sống của rùa Hồ Gươm trước áp lực từ ô nhiễm và quá trình đô thị hóa.
Ông cũng là chủ nhiệm Dự án Phục hồi và Ổn định bền vững Hồ Gươm. Trong cuộc phỏng vấn năm 2011 với VnExpress, PGS.TS Hà Đình Đức, chủ nhiệm Dự án Phục hồi và Ổn định bền vững Hồ Gươm, cho biết thù lao dành cho công việc này chỉ khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với những hợp đồng tư vấn khác mà ông từng nhận được.
Dù vậy, nhà khoa học này vẫn kiên trì theo đuổi công việc đến những năm cuối đời. Ông để lại 6 công trình nghiên cứu cấp quốc gia cùng khoảng 200 bài viết liên quan đến rùa Hồ Gươm, tạo nên nguồn tư liệu có giá trị đối với công tác nghiên cứu và bảo tồn.
Sự ra đi của PGS.TS Hà Đình Đức diễn ra trong bối cảnh loài rùa mà ông dành nhiều tâm huyết nghiên cứu đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng rất cao. Chỉ còn hai cá thể được ghi nhận trên thế giới, mỗi thông tin và dữ liệu mà ông để lại tiếp tục có ý nghĩa đối với nỗ lực bảo tồn loài vật gắn với truyền thuyết trả gươm của dân tộc.
Hồ Gươm rồi vẫn hiện diện giữa lòng Hà Nội, nhưng sẽ thiếu đi hình ảnh người nghiên cứu âm thầm nhiều năm đứng dõi theo mặt nước để tìm dấu vết của loài rùa quý hiếm mà ông dành trọn tâm huyết trong phần lớn cuộc đời mình.
Minh Tâm (tổng hợp)
