Timure, Nepal – Cơ quan Quản lý và giảm thiểu rủi ro thiên tai quốc gia Nepal (NDRRMA) đang khẩn trương khôi phục hệ thống cảnh báo sớm với cảm biến địa chấn, camera và trạm vệ tinh nhằm phát hiện nguy cơ sạt lở.
- Mỹ tập kích IRGC, Iran đáp trả trong đêm bằng tên lửa
- Sông băng Himalaya sụp đổ, lũ quét gây thương vong lớn ở Nepal
- Nepal chạy đua cứu 500 công nhân mắc kẹt trong hầm thủy điện
Reuters ngày 02/9 (giờ Hà Nội) dẫn hai nguồn tin trong Chính phủ Nepal cho biết các quan chức đã dùng trực thăng khảo sát Timure, khu định cư thuộc huyện Rasuwa, giáp khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc. Đây cũng là khu vực nằm gần đoạn sông từng bị khối băng đá lớn đổ xuống, tạo ra thảm họa lũ quét.
NDRRMA đang tìm vị trí phù hợp để lắp cảm biến địa chấn, camera cùng trạm vệ tinh VSAT. Một nguồn tin giải thích: “Địa hình đã thay đổi sau thảm họa lũ quét quy mô lớn vừa qua, vì vậy có thể phát sinh thêm một số vụ sạt lở”.
Thảm họa xảy ra từ ngày 26-8, khi khối băng đá lớn trên sườn núi Langtang Lirung bất ngờ sập xuống sông Lhende Khola. Trước đó, khu vực này không có mưa lớn.
Băng tan hòa cùng đất đá tạo thành dòng bùn lớn, chặn dòng sông và hình thành một đập tự nhiên. Khi đập vỡ, dòng nước tràn qua Bhotekoshi và Trishuli, cuốn phăng nhiều bản làng biên giới chỉ trong vài phút. Số người thiệt mạng tăng nhanh sau thảm họa, vượt 1.000 người vào đầu tháng 9; đến tối 2-9, Nepal xác nhận 1.204 người chết và 4.216 người mất tích.
Tại phía Tây Tạng của Trung Quốc, nhà chức trách ghi nhận thêm 21 người chết và 541 người mất tích, đưa tổng số người chết ở hai nước lên 1.225. Bộ trưởng Tài chính Nepal Swarnim Wagle cho rằng quốc gia này cần ít nhất vài tỷ USD để khắc phục hậu quả.
Trung Quốc sau đó chia sẻ với Nepal ảnh vệ tinh, dữ liệu thủy văn và thông tin cảnh báo sớm về các hồ chắn dòng ở thượng nguồn. Bộ Ngoại giao Việt Nam cho biết đến nay chưa ghi nhận công dân Việt Nam bị ảnh hưởng bởi trận lũ.
Khoảng thời gian có thể quyết định sự sống còn
Điểm đáng chú ý của thảm họa nằm ở tốc độ dòng lũ, nhưng cũng ở khoảng thời gian trước khi nước tràn xuống thung lũng. TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia nghiên cứu biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai, cho biết dòng lũ sau khi phá vỡ đập băng tạm có thể đạt 180km/h.
Tốc độ đó khiến việc cảnh báo trở nên rất khó khăn. Tuy nhiên, theo TS Huy, từ khi xuất hiện rung chấn đầu tiên đến lúc lũ tràn xuống thung lũng đã có hơn hai giờ, đủ để phát cảnh báo nếu khu vực được trang bị cảm biến rung chấn tại chỗ.
“Nếu hệ thống cảnh báo ghi nhận được rung chấn thì có thể nhận định được khả năng hình thành đập tạm và khoảng thời gian từ khi hình thành đập tạm cho tới khi lũ quét xảy ra, từ đó có thể đưa ra cảnh báo sớm đối với người dân ở khu vực có nguy cơ”, TS Huy nói.
Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Quốc tế về Phát triển miền núi tích hợp (ICIMOD) nhận định lũ quét ở Nepal là một mắt xích của chuỗi “thảm họa dây chuyền” xuyên biên giới. Tại một số đoạn sông, mực nước có thể tăng 7-9m chỉ trong 30 phút.
Vì thế, những cảm biến và trạm VSAT được Nepal triển khai tại Timure không thể ngăn thiên tai xảy ra. Giá trị của chúng nằm ở khả năng phát hiện sớm, giúp con người có thêm khoảng thời gian ứng phó trước khi dòng lũ tiếp tục tìm đường xuống các khu dân cư.
Sau thảm họa cuối tháng 8, khoảng thời gian hơn hai giờ ấy càng cho thấy ý nghĩa của một hệ thống cảnh báo tại chỗ. Khi băng tan nhanh hơn dự báo và địa hình đã thay đổi, việc khôi phục “mắt thần” không chỉ là lắp thêm thiết bị mà còn là nỗ lực giành lại thời gian để người dân kịp rời khỏi vùng nguy hiểm.
Lê Toan (tổng hợp)
