Lễ hội Chá Mùn của đồng bào Thái đen tại xã Yên Thắng, tỉnh Thanh Hóa, là nét văn hóa tín ngưỡng đặc sắc gắn với phong tục chữa bệnh, tạ ơn thần linh và cầu mong cuộc sống bình an. Được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024,
- Thanh Hóa xử phạt nam thanh niên vi phạm giao thông nhiều lần
- Hai người Hải Phòng bị khởi tố rửa tiền sau khi sang Campuchia
- Nghiệp báo khi phá hoại hôn nhân người khác
Lễ hội Chá Mùn năm 2026 khai mạc tối 17/10 tại xã Yên Thắng với chủ đề “Mường Đeng – Hành trình di sản”. Chương trình nghệ thuật gồm ba phần: “Thuở khai bản, dựng mường”, “Sắc màu văn hóa” và “Chá Mùn – gọi mùa bình an”, tái hiện quá trình hình thành bản mường cùng những giá trị văn hóa đặc trưng của người Thái đen.
Bên cạnh hoạt động tái hiện nghi lễ truyền thống, sự kiện còn tổ chức các chương trình văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian và trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Qua đó, người dân và du khách có dịp tìm hiểu phong tục, tập quán cũng như đời sống tinh thần của đồng bào địa phương.
Theo truyền thuyết của người Thái đen, thuở xưa, cư dân ở Mường Lúm thường xuyên mắc bệnh nhưng không có thuốc chữa. Thương cảnh dân làng, người dân đã cử người lên Mường Trời cầu cứu Pó Then, vị thần cai quản nơi đây. Sau đó, Pó Then sai quân lính và thần y xuống trần gian chữa bệnh, cứu giúp con người.
Sau khi được cứu sống, tổ tiên người Thái đen cử mo Mùn lên Mường Trời để tạ ơn và xin học cách chữa bệnh. Pó Then truyền dạy các bài thuốc, đồng thời căn dặn phải tổ chức lễ tạ ơn khi chữa khỏi bệnh cho 120 người. Từ câu chuyện ấy, lễ hội Chá Mùn hình thành và được duy trì nhằm tri ân Pó Then, cầu sức khỏe, mùa màng thuận lợi và cuộc sống yên vui.
Theo phong tục, lễ hội thường diễn ra vào tháng 9 hoặc tháng 10 âm lịch, tùy ngày do mo chủ lựa chọn. Những người từng được các mo Mùn chữa khỏi bệnh, gọi là Lúc May, sẽ nhận tin để cùng gia đình mo chủ chuẩn bị lễ vật, tổ chức lễ tạ ơn. Mo chủ còn mời thêm từ 4 đến 6 mo Mùn tham gia hỗ trợ thực hiện các nghi thức.
Một phần quan trọng của lễ hội là hệ thống lễ vật gồm 31 mâm cỗ, với một mâm chính và 30 mâm phụ. Các mâm cỗ được chuẩn bị từ những sản vật quen thuộc như chuối, mía, khoai lang, khoai sọ, cá nướng, xôi, thịt gà, thịt lợn và rượu. Các nghi lễ lần lượt gồm mời Pó Then cùng linh hồn những thầy mo Mùn đã khuất, gọi vía người bệnh về dự lễ, đón khách tham dự và tiễn Pó Then trở lại Mường Trời.
Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, Chá Mùn còn là dịp để cộng đồng người Thái đen gặp gỡ, gắn kết và trao truyền phong tục cho thế hệ sau. Việc duy trì lễ hội góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, quảng bá bản sắc địa phương và tạo thêm sức hút cho hoạt động du lịch trải nghiệm tại xã Yên Thắng, tỉnh Thanh Hóa.
Thành Luân (tổng hợp)
