Thanh Hóa – Những thanh âm từ lễ hội cầu ngư có thể trở thành nguồn tư liệu quý để giới thiệu văn hóa cư dân ven biển, góp phần đưa di sản địa phương đến gần hơn với công chúng.
- Tranh chấp nhà đất khi ly hôn, tòa phân định tài sản
- Quân y biên phòng Nghệ An cứu sống ca ngộ độc lá ngón thứ 30
- Đường dây ma túy xuyên quốc gia và cái giá phải trả
Các lễ hội tại xã Vạn Lộc và khu vực Lạch Trường năm 2026 lưu giữ nhiều âm thanh đặc trưng, từ tiếng trống hội, dàn nhạc ngũ âm đến những nghi thức rước Long Châu. Việc ghi âm, ghi hình và lưu trữ bài bản sẽ tạo thêm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục văn hóa và quảng bá di sản.
Gìn giữ những âm thanh từ đời sống cư dân biển
Ngày 09/4/2026, Lễ hội Cầu Ngư tại cụm di tích nghè Diêm Phố, xã Vạn Lộc khai mạc, kéo dài đến ngày 11/4 với nhiều hoạt động truyền thống. Các nghi thức rước kiệu, rước cỗ, rước và tiễn hóa Long Châu diễn ra cùng tiếng trống hội, nhạc lưu thủy, trò chơi dân gian và diễn xướng chầu văn.
Lễ hội gắn với tín ngưỡng của cư dân làng biển Diêm Phố, gửi gắm mong ước thời tiết thuận hòa, ngư dân ra khơi bình an và đánh bắt thuận lợi. Năm 2017, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định những giá trị truyền thống được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tại Lạch Trường, xã Hoằng Tiến, lễ hội cầu an – cầu ngư năm 2026 diễn ra ngày 30/3, nổi bật với đoàn rước thuyền Long Châu từ đền thờ Tô Hiến Thành đến khu vực cửa biển. Dàn nhạc ngũ âm, tiếng kèn, tiếng trống cùng các nghi thức khai chiêng, khai trống và tế lễ tạo nên sắc thái riêng của lễ hội.
Mỗi địa điểm có không gian và nghi thức đặc trưng, vì vậy việc ghi nhận âm thanh cần gắn với thông tin cụ thể về nguồn gốc, thời gian và hoàn cảnh trình diễn. Tiếng trống hội, phần nhạc trong đoàn rước hay lời hát chầu văn nên được lưu thành tư liệu có chú thích, thay vì chỉ tập hợp những bản ghi rời rạc.
Ghi âm, ghi hình không chỉ phục vụ đưa tin trong thời gian diễn ra lễ hội mà còn có thể hỗ trợ nghiên cứu, giới thiệu di sản và giáo dục văn hóa địa phương. Để bảo đảm tính chính xác, quá trình thực hiện cần có sự phối hợp với ban tổ chức và người trực tiếp thực hành các nghi thức tín ngưỡng.
Ngày 12/10/2026, Bộ VHTTDL phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” với ba nội dung: Đố vui Thanh âm Việt Nam, Cảm nhận Thanh âm Việt Nam và Sáng tạo Thanh âm Việt Nam. Chương trình kéo dài đến hết ngày 30/11/2026, hướng tới xây dựng Ngân hàng Thanh âm Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam.
Thông tin và thể lệ được công bố trên website thanham.vn, Báo Văn Hóa (baovanhoa.vn) cùng các kênh truyền thông mạng xã hội chính thức của Ban Tổ chức. Đây là cơ hội để những tư liệu về lễ hội cầu ngư được lựa chọn, giới thiệu, qua đó giúp công chúng hiểu thêm về đời sống văn hóa của cư dân ven biển Thanh Hóa.
Từ nguồn tư liệu thực tế, có thể xây dựng video ngắn ghi lại tiếng trống hội, bản ghi dàn nhạc trong đoàn rước hoặc sản phẩm kết hợp âm thanh với lời giới thiệu nghi thức truyền thống. Những sản phẩm này cần phản ánh đúng bối cảnh, đồng thời phân biệt rõ bản ghi nguyên gốc với nội dung đã biên tập hoặc phối âm.
Để triển khai hiệu quả, cơ quan văn hóa, đơn vị quản lý di tích, ban tổ chức và cộng đồng địa phương có thể phối hợp rà soát tư liệu hiện có, bổ sung chú thích và lập danh mục bản ghi theo từng lễ hội. Việc lưu trữ có hệ thống cũng cần tôn trọng quyền của người thực hành và các bên liên quan.
Số hóa không thay thế việc duy trì lễ hội hay truyền dạy nghi thức trong cộng đồng. Tuy nhiên, nếu được thực hiện đúng cách, những bản ghi âm, ghi hình sẽ góp phần lưu giữ dấu ấn văn hóa của từng địa phương, để các giá trị truyền thống tiếp tục được giới thiệu và trao truyền cho thế hệ sau.
Đỗ vân (tổng hợp)
