Giữa những ngày hội làng rộn rã tiếng chiêng trống, người Mường ở Thanh Hóa lại rủ nhau ra sân, trải chiếu, vạch vôi lên đất, bày trò “đánh mảng”.
Chẳng cần đạo cụ cầu kỳ, chỉ vài thanh tre, vài bàn tay khéo và những tràng cười giòn tan cũng đủ làm nên không khí vui như Tết. Trò chơi dân dã ấy không chỉ để giải trí, mà còn là sợi dây nối dài tình làng, nghĩa bản, giữ hồn Mường giữa đời sống hiện đại đang thay da đổi thịt từng ngày.
Đánh mảng trò chơi giản dị mà duyên đến lạ
Ở những vùng người Mường Thanh Hóa như Bá Thước, Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, mỗi dịp xuân về, sân đình lại rộn ràng tiếng hò reo. Cái tên “đánh mảng” nghe mộc mạc mà đầy hứng khởi. Luật chơi cũng chẳng rườm rà: chỉ cần vài mảnh tre hoặc đồng xu nhỏ, người chơi chia đội, vẽ vạch trên đất, rồi lần lượt “đánh” sao cho mảnh của mình chạm hoặc đẩy mảnh của đối phương ra khỏi vạch.
Nhưng điều khiến người ta mê trò này đâu phải ở điểm số. Niềm vui nằm trong tiếng cười, trong ánh mắt lấp lánh của người chơi. Một cô gái Mường trẻ trung, váy đen, áo trắng, khăn piêu đỏ rực, nghiêng người lấy đà, mảnh tre bay vút lên rồi trượt nhẹ ra ngoài vạch. Cả nhóm cười ồ, cô cũng cười theo, hai tay chống gối thở phì phò: “Lần sau trúng thôi mà!”. Tiếng cười lan ra, hòa cùng tiếng chiêng xa xa, nghe như gió thổi qua ruộng bậc thang – vui mà bình yên đến lạ.
Bà cụ ngồi bên hiên, vừa nhai trầu vừa cười khúc khích: “Hồi xưa, con trai con gái gặp nhau toàn nhờ đánh mảng đó. Ai khéo tay là được để ý lắm!”. Mấy cô gái đỏ mặt, nhìn nhau rồi lại cúi xuống nhặt mảnh tre, cười khẽ như giấu cả mùa xuân trong nụ cười.
Hơi thở hội làng đánh mảng nơi tiếng cười làm dịu cả mùa xuân
Buổi chiều, khi nắng đã dịu, dưới gốc cây gạo đầu bản, từng nhóm người tụ lại. Trẻ nhỏ ngồi quanh, háo hức cổ vũ. Người già đứng gần, chỉ cách ném, cách căn hướng. Những cú đánh trúng vang lên tiếng “tách” giòn tan, ai nấy đều hò reo.
Có chàng trai khẽ đưa tay, mảng tre trúng ngay vạch, cả nhóm vỗ tay như sấm. Anh quay sang cười hiền: “May thôi, chứ chưa khéo đâu!”. Cô gái bên cạnh nghiêng đầu trêu: “May hoài thì thành tài mất!”. Câu nói nhẹ như gió, mà không khí xung quanh rộn lên, ai nấy đều cười đến nghiêng cả nón.
Niềm vui trong trò chơi ấy rất trong sáng – hệt như ánh nắng lấp loáng trên mái tóc, như tiếng suối trong veo chảy qua lòng bản. Không có thắng thua rõ rệt, chỉ có tiếng cười nối tiếng cười, người với người gần lại, lòng người cũng mềm hơn sau những ngày mùa vất vả.
Câu chuyện của niềm vui và sự gắn kết
Người Mường có câu: “Cười cùng nhau, nương cùng nhau.” “Đánh mảng” vì thế không chỉ là trò tiêu khiển, mà còn là cách gắn kết cộng đồng. Khi bản có hội, ai nấy đều ra sân – người lớn, trẻ con, trai gái, già trẻ cùng vui. Người khéo chỉ dạy người vụng, người vụng lại cười rộ khi trượt tay. Không ai chê, chẳng ai ngại, chỉ có sự hồn hậu, vô tư như chính tấm lòng người Mường.
Một cụ ông ở Bá Thước kể rằng, ngày trẻ ông từng “đánh mảng” . Cả buổi mà chẳng trúng được cú nào, bị bạn bè trêu suốt. Thế rồi có cô gái thấy tội, chạy đến giúp, chỉ cách ném. “Từ hôm đó, đi đâu cũng gặp cô ấy, rồi thành vợ luôn.” Ông cười hiền, mắt ánh lên nét tinh nghịch của thời trai trẻ. Câu chuyện nhỏ, nhưng chứa cả hồn của trò chơi: vui, duyên và đầy tình người.
Trong những ngày hội, sau mỗi hiệp đánh mảng . Người ta thường mời nhau chén nước lá, miếng bánh nếp, chuyện trò râm ran. Những câu chúc đầu năm, lời hỏi thăm sức khỏe vang lên . Nối dài mạch tình làng nghĩa xóm thứ vốn quý nhất của người miền núi.
Giữ hồn Mường giữa nhịp sống mới
Ngày nay, trò “đánh mảng” đã thưa dần ở nhiều nơi. Trẻ con lớn lên với màn hình điện thoại, trò chơi dân gian ít được nhắc đến. Nhưng ở một số bản Mường xứ Thanh . Những người yêu văn hóa vẫn kiên trì khôi phục trò chơi này.
Tại các lễ hội xuân ở Bá Thước hay Cẩm Thủy . Thi đánh mảng giờ là tiết mục được mong chờ nhất. Người lớn hào hứng tái hiện, còn bọn trẻ thì hò reo, cười rạng rỡ. Những cú đánh trúng vạch khiến sân làng vang rền tiếng cười. Trong khoảnh khắc ấy, người ta thấy hình ảnh của cha ông . Những mùa hội xa xưa, đang trở về giữa đời sống hôm nay.
Và cứ thế, trò chơi nhỏ bé ấy lại được thổi hồn mới . Giản dị mà bền bỉ như chính người Mường . Chân thành, mộc mạc, và luôn giữ trong tim một niềm vui trong trẻo đến lạ.
“Đánh mảng” là trò chơi dân gian truyền thống của người Mường ở Thanh Hóa và Hòa Bình. Có hai hình thức phổ biến: đánh trên sân – dùng mảnh tre hoặc đồng xu để ném trúng, đẩy mảnh của đối phương; và đánh trên suối – gọi là “đánh thuyền tre”. Dù ở hình thức nào, trò chơi vẫn là biểu tượng của tinh thần vui tươi, khéo léo và gắn bó của người Mường, đặc biệt trong dịp hội xuân.
