Dạy tiếng Chăm để “gieo mầm” văn hóa tại các xã vùng Chăm ở Lâm Đồng

Những nhà giáo “gieo mầm” văn hóa Chăm ở Lâm Đồng nhiều năm kiên trì dạy tiếng Chăm cho học sinh các xã vùng Chăm, giúp các em biết chữ mẹ đẻ, nuôi dưỡng niềm tự hào và góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của cộng đồng

Nỗ lực giữ gìn ngôn ngữ mẹ đẻ qua từng tiết học

Tại 9 xã có đông đồng bào Chăm của tỉnh Lâm Đồng, việc dạy tiếng Chăm duy trì nhiều năm nhờ tâm huyết của những giáo viên dành phần lớn sự nghiệp cho ngôn ngữ dân tộc. Thầy Lư Đồng Triển là một trong số đó, với hơn 20 năm dạy tiếng Chăm tại nhiều điểm trường. Hiện thầy giảng dạy tại Trường Tiểu học Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tiếp tục đảm trách nhiệm vụ truyền dạy chữ viết Chăm cho học sinh.

Theo thầy Triển, mỗi tiết học tiếng Chăm đều bảo đảm đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, giúp học sinh tiếp cận ngôn ngữ mẹ đẻ bài bản. Dạy tiếng Chăm không chỉ hỗ trợ học tiếng Việt mà còn khơi dậy ý thức giữ gìn văn hóa. Thầy chia sẻ rằng phần lớn học sinh chỉ học chữ Chăm tại trường vì gia đình ít có điều kiện hướng dẫn. Tuy vậy, chính trách nhiệm của người con Chăm khiến thầy quyết tâm bảo tồn chữ viết truyền thống và mong muốn cấp học cao hơn sớm đưa tiếng Chăm vào chương trình chính khóa.

Năm học 2025–2026, Trường Tiểu học Phan Hiệp có hơn 500 học sinh ở 20 lớp, phần lớn là con em đồng bào Chăm. Nhà trường duy trì dạy tiếng Chăm 2 tiết/tuần với 4 giáo viên tham gia, đáp ứng nhu cầu học tiếng mẹ đẻ tại địa phương.

Tuy nhiên, việc thiếu tài liệu và sách giáo khoa khiến giáo viên gặp không ít khó khăn. Cô Kim Thị Thu Thúy – giáo viên dạy tiếng Chăm của trường – cho biết nhiều phụ huynh không biết chữ Chăm nên việc hỗ trợ con học tập còn hạn chế. Để đảm bảo chương trình theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giáo viên phải tự sao chép sách cũ, biên soạn lại giáo án và tự làm đồ dùng trực quan như bảng âm vận, bảng tranh ảnh có chú thích tiếng Chăm. Nhiều tài liệu được số hóa nhằm giúp học sinh dễ tiếp cận hơn.

Qua những tiết học, giáo viên tăng cường trực quan sinh động bằng việc mang theo các vật dụng văn hóa Chăm như gốm gọ, thổ cẩm hay ấm trà để minh họa, giúp học sinh hiểu rõ hơn và tăng vốn từ vựng. Công nghệ cũng được ứng dụng để làm phong phú bài giảng.

Truyền lửa văn hóa và niềm tự hào dân tộc cho học sinh

Ngoài việc học trong lớp, Trường Tiểu học Phan Hiệp tổ chức cho học sinh tham gia nhiều hoạt động thực tế như hội thi viết chữ Chăm tại Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm xã Bắc Bình hoặc các hoạt động lễ hội Katê. Qua đó, học sinh tiếp xúc trực tiếp với di sản văn hóa, hiểu hơn tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Trong mỗi tiết học, giáo viên còn dành vài phút để học sinh hát đồng dao, ngâm Ariya Chăm, giúp các em cảm nhận nét đẹp của văn hóa Chăm.

Phó hiệu trưởng nhà trường, cô Văn Thị Kim Nương, cho biết giáo viên dạy tiếng Chăm được hỗ trợ thêm 0,3 lương cơ bản, khoảng 400.000–500.000 đồng/tháng. Dù chế độ không nhiều, các thầy cô vẫn kiên trì với mong muốn gìn giữ chữ viết truyền thống cho thế hệ sau. So với trước đây, thời lượng dạy giảm từ 4 tiết xuống 2 tiết/tuần, nhưng mục tiêu quan trọng vẫn là giúp học sinh biết đọc, viết đúng chuẩn.

Tiếng Chăm thuộc nhóm ngữ hệ Mã Lai – Nam Đảo, gần gũi với tiếng Jarai, Êđê, Churu và Raglai nên việc học tiếng Chăm cũng tạo nền tảng tốt để học sinh tiếp cận tiếng Việt hiệu quả hơn. Hiện ngoài xã Bắc Bình, các xã từng thuộc Bình Thuận cũ như Liên Hương, Tuy Phong, Hồng Thái, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận… cũng duy trì dạy tiếng Chăm tại các trường tiểu học.

Theo Sư cả Huỳnh Cứng, Phó Chủ tịch Hội đồng chức sắc Bà La Môn giáo tỉnh Lâm Đồng, việc đưa chữ Chăm vào trường học là chủ trương đúng đắn, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và giúp thế hệ trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ. Ông khẳng định đây là điều cần thiết để cộng đồng Chăm tiếp tục kế thừa và phát huy truyền thống.

Dù còn nhiều khó khăn về tài liệu, chế độ và đội ngũ, nhưng những giáo viên vùng Chăm ở Lâm Đồng vẫn kiên trì “gieo mầm” văn hóa, nuôi dưỡng tình yêu tiếng mẹ đẻ cho các thế hệ học sinh

Theo: VOV