Các chuyên gia cho rằng bối cảnh thuế mới đang tạo sức ép lớn lên mô hình kinh doanh nhỏ lẻ. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh buộc phải vận hành chuyên nghiệp hơn. Kiểm soát chi phí và thích ứng với một thị trường. Mà biên lợi nhuận ngày càng quyết định khả năng tồn tại.
- Ô nhiễm không khí cuối năm: Giao thông, xây dựng và làng nghề tái chế là thủ phạm
- Rau củ tăng giá mạnh tại TP.HCM, tín hiệu sớm về mặt bằng giá mới
- Thu hồi thuốc Padobaby trên toàn quốc vì vi phạm chất lượng
Thị trường 2026: Thanh lọc mô hình kinh doanh lạc hậu
Năm 2026 được dự báo là thời điểm thị trường bước vào chu kỳ sàng lọc rõ rệt. Hộ kinh doanh có doanh thu trên 200 triệu đồng/năm phải kê khai và nộp thuế. Tạo thay đổi lớn về chi phí và cách thức vận hành.
Nhiều ngành như F&B, spa, thương mại điện tử và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ chịu áp lực từ chi phí đầu vào tăng. Hành vi tiêu dùng thay đổi và biên lợi nhuận giảm mạnh.
Dữ liệu của các đơn vị nghiên cứu cho thấy tốc độ đào thải trong giai đoạn 2025 – đầu quý I/2026 diễn ra nhanh hơn dự kiến.
Lĩnh vực F&B (Food & Beverage): là ngành dịch vụ ăn uống, bao gồm các mô hình kinh doanh như nhà hàng, quán cà phê, quán ăn, tiệm trà, cửa hàng đồ uống, chuỗi thức ăn nhanh và các dịch vụ cung cấp thực phẩm – đồ uống khác chịu tổn thương rõ nhất. Biên lợi nhuận ròng từ mức 12–15% giảm xuống chỉ còn 4–7% trong năm 2025. Dự báo sang 2026, 30–40% cửa hàng nhỏ có thể buộc đóng cửa vì chi phí thuê mặt bằng và vận hành vượt khả năng chịu đựng. Khoảng 70% cửa hàng mới mở cũng có nguy cơ ngừng hoạt động trong năm đầu tiên.
Ngành spa – làm đẹp ghi nhận tỷ suất sinh lời chỉ còn 8–12%. Lượng khách quay lại giảm, chi phí marketing tăng 30–50% nhưng doanh thu không tăng tương ứng. Khiến nhiều cơ sở nhỏ rơi vào trạng thái hoạt động kém hiệu quả.
Thương mại điện tử tiếp tục đối mặt tình trạng “doanh thu lớn – lợi nhuận thấp”. Phí nền tảng và logistics chiếm 18–22% tổng chi phí. Tỷ lệ hoàn trả hàng tăng 15–20%. Hơn 60% cửa hàng online chỉ đạt mức hòa vốn hoặc lỗ nhẹ. Khoảng 20% lỗ đáng kể.
Ông Nguyễn Tất Kiểm, CEO Taki Group, nhận định năm 2026 không phải giai đoạn “bùng nổ khởi nghiệp”. Mà là thời điểm doanh nghiệp phải cơ cấu lại mô hình bán hàng. Để tránh rơi vào vòng nợ tích lũy.
Ông cho rằng chi phí nhân sự, marketing và mặt bằng đều tăng. Trong khi doanh thu không tăng tương ứng. Khiến nhiều chủ doanh nghiệp rơi vào tình trạng “bán càng nhiều càng lỗ”.
Người tiêu dùng cũng thay đổi mạnh: cắt giảm 10–25% chi tiêu không thiết yếu; 78% ưu tiên đánh giá thật từ cộng đồng. Xu hướng chọn thương hiệu nhỏ nhưng chất lượng tăng lên.
Hộ kinh doanh nhỏ cũng gặp nhiều thách thức. Dù doanh thu đạt 1,5 tỷ đồng/năm, nhưng lợi nhuận thực tế chỉ còn 5–12 triệu đồng/tháng sau khi trừ chi phí. Dự báo 20–30% hộ kinh doanh có thể phải ngừng hoạt động năm 2026 vì biên lợi nhuận quá mỏng.
Chi phí leo thang, chính sách siết chặt: “Làm chủ nhỏ” không còn dễ
Ông Lâm Anh Tuấn, chuyên gia tài chính cá nhân (Financial Planner), cho biết trong bối cảnh chi phí và chính sách thay đổi nhanh. Câu nói “làm thuê đôi khi sướng hơn làm chủ nhỏ” phản ánh đúng thực tế hiện nay.
Ông nêu ví dụ: Một cửa hàng dịch vụ có doanh thu 30 triệu đồng/tháng phải nộp 5% thuế dịch vụ (1,5 triệu đồng/tháng). Tuy nhiên đó chỉ là phần nổi. Phần chìm gồm chi phí mặt bằng, nhân công, nguyên vật liệu, điện nước, sửa chữa và nhiều khoản chi nhỏ khác.
Sau khi trừ tất cả chi phí, lợi nhuận thực tế chỉ còn 4,5–6 triệu đồng/tháng. Thuế chiếm gần 1/3. Nếu doanh thu giảm còn 20 triệu đồng vào mùa thấp điểm, lợi nhuận gần như bằng 0.
Ông Tuấn nói thêm: chủ kinh doanh thường phải dậy sớm, nghỉ muộn, không dám ốm, không dám nghỉ lễ. Chi phí cố định vẫn phải trả, trong khi doanh thu biến động mạnh. “Họ sống bằng hy vọng – hy vọng thời tiết thuận lợi, chi phí không tăng, quy định không đổi”, ông nói.
Trên nền tảng thương mại điện tử, không ít doanh nghiệp nhỏ được mô tả là “nạn nhân tăng trưởng”. Doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận giảm vì phí nền tảng, quảng cáo và logistics đều leo thang.
Từ năm 2026, các quy định pháp lý mới cũng tác động mạnh tới hộ kinh doanh. Các tiệm nhỏ đạt doanh thu 25–35 triệu đồng/tháng phải đối mặt với chi phí tuân thủ: sổ sách, hóa đơn, lưu trữ chứng từ, tách bạch dòng tiền. Đây là gánh nặng lớn đối với nhóm vận hành theo kinh nghiệm.
Báo cáo cập nhật chính sách thuế của KPMG và EY (hai trong bốn hãng kiểm toán – tư vấn lớn nhất thế giới Big4 ) chỉ ra nhiều chi phí doanh nghiệp phải siết chặt hơn: lãi vay, đào tạo, chi phí quản lý. Nhiều khoản chi trước đây được tính hợp lệ nay cần đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn mới được khấu trừ.
Làm thuê hay làm chủ: Mỗi lựa chọn đều cần chuẩn bị
Dù nhiều thách thức, ông Lâm Anh Tuấn cho rằng làm chủ không hoàn toàn tiêu cực. Người làm chủ có quyền quyết định cơ hội tạo tài sản và thu nhập không giới hạn nếu có năng lực và kiên trì. Nhiều người thành công có thu nhập gấp 5–10 lần người đi làm thuê.
Điều quan trọng là mô hình kinh doanh phải vận hành chuyên nghiệp: quản trị dòng tiền, tối ưu chi phí. Tách cảm xúc khỏi vận hành, minh bạch sổ sách và dự phòng rủi ro.
Ông nhấn mạnh:Đi làm thuê không xấu; Làm chủ không đồng nghĩa “sang”; Quan trọng là phù hợp năng lực và nguồn lực.
Trong bối cảnh 2026 biến động mạnh, người có công việc ổn định cần trân trọng. Người muốn làm chủ cần chuẩn bị kỹ lưỡng. Hộ kinh doanh nhỏ cần được hỗ trợ để không bị bỏ lại phía sau.
Theo: Khai Mở
