Việc Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua đời là một biến động chính trị to lớn đối với quốc gia vùng Vịnh. Là người nắm giữ quyền lực tuyệt đối, di sản của ông để lại một khoảng trống khó lấp đầy trong tương lai.
- Bắt kẻ phá két sắt trộm hơn một tỷ đồng ở Tây Ninh
- Người Việt tại Israel: Ám ảnh tiếng còi báo động và những lần sơ tán khẩn cấp
- Châu chấu sa mạc bủa vây Sahara và quần đảo Canary
Vị thế tối thượng trong hệ thống chính trị Tehran
(Ảnh: Báo Khai Mở)
Tại Cộng hòa Hồi giáo Iran, Lãnh tụ tối cao không chỉ là một danh xưng nghi lễ mà là vị trí nắm giữ quyền lực tối thượng về chính trị, quân sự, tôn giáo và pháp lý. Theo Hiến pháp, đây là vị trí cao nhất trong hệ thống nhà nước, có trách nhiệm vạch ra và giám sát mọi chính sách chung, từ đối nội đến đối ngoại.
Ông Ali Khamenei giữ vai trò Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, trực tiếp kiểm soát các hoạt động tình báo và an ninh. Chỉ duy nhất Lãnh tụ tối cao mới có quyền tuyên bố chiến tranh hoặc hòa bình, đồng thời bổ nhiệm các vị trí then chốt như lãnh đạo tư pháp, tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và một nửa thành viên Hội đồng Giám hộ.
Phạm vi ảnh hưởng của ông còn lan rộng thông qua mạng lưới khoảng 2.000 đại diện hiện diện khắp các cơ quan chính phủ. Những đại diện này đóng vai trò giám sát, đảm bảo ý chí của Lãnh tụ được thực thi, thậm chí có quyền lực can thiệp vào các vấn đề quốc gia mạnh hơn cả bộ trưởng. Trong cơ cấu này, Tổng thống chỉ là nhân vật đứng thứ hai, điều hành hành chính trong giới hạn cho phép.
Hành trình từ nhà cách mạng đến đỉnh cao quyền lực
Sinh năm 1939 tại Mashhad, ông Ali Khamenei sớm dấn thân vào con đường cách mạng dưới sự dẫn dắt của ông Ruhollah Khomeini nhằm lật đổ vương triều Pahlavi. Sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, ông nhanh chóng thăng tiến và được bầu làm Tổng thống Iran trong hai nhiệm kỳ liên tiếp từ 1981 đến 1989.
Năm 1981, ông may mắn sống sót sau một vụ ám sát hụt bằng bom, dù sự cố này khiến cánh tay phải của ông bị tàn tật vĩnh viễn. Sau khi vị cha đẻ cách mạng Khomeini qua đời vào tháng 6/1989, Hội đồng Chuyên gia đã bổ nhiệm ông Ali Khamenei làm Lãnh tụ tối cao thứ hai của đất nước.
Trong hơn ba thập kỷ cầm quyền, ông đã củng cố quyền lực tuyệt đối và định hình đường lối đối ngoại cứng rắn, tập trung chống lại ảnh hưởng của Mỹ và mở rộng liên minh khu vực. Dưới thời ông, chính trường Iran luôn tồn tại sự giằng co giữa tư tưởng cải cách và bảo thủ, nhưng quyền lực cuối cùng luôn nằm chắc trong tay vị giáo sĩ đứng đầu.
Thách thức về người kế vị sau kỷ nguyên Khamenei
Theo quy định, Hội đồng Chuyên gia gồm 86 giáo sĩ sẽ chịu trách nhiệm bầu chọn Lãnh tụ tối cao mới. Tuy nhiên, quy trình này trên thực tế chịu sự chi phối chặt chẽ của các nhóm quyền lực như Hội đồng Giám hộ và IRGC. Hội đồng Chuyên gia hiếm khi thách thức các quyết định lớn của hệ thống lãnh đạo.
Sự ra đi của ông Khamenei tại thời điểm căng thẳng khu vực leo thang đặt ra thử thách lớn về tính ổn định của hệ thống chính trị. Việc tìm kiếm một nhân vật có đủ uy tín và khả năng duy trì sự cân bằng giữa các phe phái sẽ là bài toán khó đối với Tehran trong giai đoạn chuyển giao quyền lực sắp tới.
Theo: Khai Mở
