Sau 18 tháng thi công, công trình bảo tồn, tôn tạo khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình tại xã Ba Đình, tỉnh Thanh Hóa đã hoàn thành 99% khối lượng và chuẩn bị bàn giao trước tháng 8 năm nay. Gần 140 năm trước, chính nơi này từng là một chiến lũy tre nổi tiếng của phong trào Cần Vương, nơi nghĩa quân cầm cự hơn một tháng trước khi buộc phải rút lui trong một đêm sương mù giá rét.
- Bác sĩ lấy 5 lít dịch xơ hóa sau 20 năm tiêm chất lạ vào ngực
- Bỏ phố về quê nuôi chồn hương, người phụ nữ Quảng Trị thu tiền tỷ
- Bộ Công Thương đề xuất để doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu
Từ ba ngôi làng thành một pháo đài, và cái giá của sự kiên cố
Tháng 3/1886, các thủ lĩnh Cần Vương ở Thanh Hóa họp tại Đồng Biên, giao cho Đinh Công Tráng, Phạm Bành và Hoàng Bật Đạt xây dựng căn cứ. Hội nghị quyết định giao cho ba ông phụ trách xây dựng căn cứ Ba Đình ở vùng đồng bằng phía bắc huyện Nga Sơn. Ba ngôi làng Thượng Thọ, Mậu Thịnh, Mỹ Khê được nối lại thành một thể thống nhất: bao bọc xung quanh là lũy tre dày đặc, một hệ thống hào rộng, rồi đến lớp thành đất cao đến 3 mét, chân thành rộng 8-10 mét, trên thành có các lỗ châu mai. Các ngôi đình làng biến thành chốt đóng quân, nối nhau bằng giao thông hào — một công trình phòng ngự dân gian mà giới sử học vẫn xem là mẫu mực về kỹ thuật quân sự thời bấy giờ.
Nhưng chính sự kiên cố ấy cũng là điều khiến Ba Đình trở thành một cái bẫy khép kín. Cuộc khởi nghĩa bắt đầu diễn ra ác liệt từ tháng 12/1886 đến tháng 1/1887, khi Pháp cho 500 quân tấn công vào căn cứ nhưng thất bại, buộc phải chuyển sang bao vây lâu dài. Đến sáng 20/1/1887, công binh Pháp tiến sát phòng tuyến thứ nhất, tưới dầu hỏa vào những cây tre đã được nghĩa quân chữa cháy bằng rơm rồi phóng hỏa, khiến cuộc chiến trở nên vô cùng ác liệt. Trong thành, bệnh tả và kiết lỵ bắt đầu xuất hiện do nguồn nước bị ô nhiễm. Đêm hôm đó, khi thế trận không còn cứu vãn được, Phạm Bành và Đinh Công Tráng quyết định rút quân khỏi căn cứ, trong màn sương dày đặc và tiết trời giá rét.
Gần 140 năm sau, trên nền đất ấy, người ta không còn dựng lũy tre mà dựng đền thờ. Công trình rộng 1,6 ha, tổng vốn đầu tư hơn 95 tỷ đồng, gồm đền thờ các thủ lĩnh và nghĩa quân Ba Đình, tả vu, hữu vu, nghi môn nội và hai bức phù điêu đá tái hiện cảnh nghĩa quân chuẩn bị và chiến đấu. Ông Trương Giang Nam, Phó phòng Điều hành dự án Nga Sơn thuộc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn Thanh Hóa, cho biết nhà thầu đang hoàn tất những chi tiết nhỏ cuối cùng để bàn giao đúng kế hoạch.
Nơi từng có mùi khói đốt tre và tiếng súng thần công, giờ chỉ còn tiếng đục chạm khắc gỗ trước ngày cắt băng khánh thành.
Nhật Minh (tổng hợp)
