Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu Iran bồi thường cho người Mỹ thiệt mạng hoặc bị thương trong các cuộc xung đột kéo dài nhiều thập kỷ, trong lúc Tehran vẫn giữ điều kiện để mở lại eo biển Hormuz.
- Cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan nộp gần hết 16,3 tỷ đồng hối lộ
- Nữ nghi phạm trốn truy nã gần 4 năm bị bắt tại Campuchia
- Gói đất giả ma túy thành bẫy giết chồng ở Lai Châu
Bài đăng của ông Trump xuất hiện trên mạng xã hội Truth Social khoảng 19h UTC ngày 10/8, tức 2h ngày 11/8 giờ Hà Nội, sau khi người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nhắc lại các điều kiện của Tehran. Những điều kiện này gồm chấm dứt phong tỏa cảng, gỡ trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng và bồi thường thiệt hại chiến tranh.
Ông Trump viết: “Đó là một ý tưởng thú vị, vậy nên giờ tôi cũng yêu cầu bồi thường từ Iran, cho tất cả những người mà họ đã giết hại và gây thương tích nặng bằng bom ven đường cùng nhiều cuộc xung đột mà họ nổi tiếng”. Ông cũng nhắc tới vụ tấn công tàu USS Cole năm 2000, sự kiện từ lâu được quy cho al-Qaeda chứ không phải Iran.
Yêu cầu được đưa ra khi cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran đã kéo dài 5 tháng, bắt đầu từ cuối tháng 2 và chưa tìm được lối thoát ngoại giao. Iran trước đó tuyên bố sẽ không nhượng bộ nếu Washington chưa dỡ phong tỏa các cảng biển.
Hormuz vẫn là điểm nghẽn
Xung đột giữa Mỹ – Israel và Iran bùng phát ngày 28/2, sau khi liên quân Mỹ – Israel mở chiến dịch không kích với lý do ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân. Từ đó, eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, gần như bị phong tỏa, kéo theo giá nhiên liệu và lạm phát tại nhiều nước tăng cao.
Một thỏa thuận hòa bình sơ bộ được ký hồi tháng 6 từng tạo hy vọng về việc chấm dứt giao tranh, nhưng nhanh chóng đổ vỡ do hai bên không thống nhất được các điều khoản thực thi. Iran và Oman sau đó đạt tiến triển trong đàm phán về một tuyến hàng hải mới qua Hormuz.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói diễn biến này “không đồng nghĩa” eo biển sẽ mở cửa hoàn toàn, bởi việc đó còn phụ thuộc vào các điều kiện Tehran đã chuyển tới Mỹ qua trung gian. Ông cho biết trao đổi giữa hai nước hiện “chỉ là trao đổi thông điệp qua trung gian, chưa thể gọi là đàm phán”.
Iran cũng vừa bổ nhiệm Mohsen Rezaei, cựu chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo giai đoạn 1981-1997, làm người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Đây là cơ quan hoạch định chính sách an ninh và ngoại giao then chốt của Iran.
Trong tuyên bố về bồi thường, ông Trump nói tới “hàng trăm nghìn người biểu tình” bị giết hại tại Iran trong 50 năm qua. Trước đó, ông từng đưa ra con số 50.000 người, trong khi giới chức Iran xác nhận ít nhất 5.000 người.
Ông Trump đồng thời nói Mỹ đang kiểm soát hoàn toàn Hormuz bằng “một bức tường thép”. Phía Iran lại cho rằng phong tỏa hàng hải “không thể gỡ bỏ bằng con đường ngoại giao” và cảnh báo sẽ dùng sức mạnh quân sự để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá Mohsen Rezaei sẵn sàng đàm phán để đạt các mục tiêu tối đa của Tehran, nhưng “không sẵn lòng đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào”. Hormuz vì thế vẫn nằm giữa các yêu cầu bồi thường, những điều kiện mở cửa và nguy cơ xung đột tiếp tục kéo dài.
Vũ Quyến (tổng hợp).
