TEHRAN – Cuộc điều tra dựa trên nhiều nguồn tin trong bộ máy Iran cho thấy một nhóm nhân vật cứng rắn thuộc hệ thống an ninh đã tự ý hành động làm đổ vỡ thỏa thuận hòa bình với Mỹ, khiến xung đột giữa hai bên bùng phát trở lại.
- Giám đốc Bệnh viện E dính hàng loạt sai phạm đấu thầu
- PSSI lưu ý lực lượng nhập tịch của Việt Nam, Malaysia
- Những dấu hiệu cần lưu ý khi trẻ chậm tăng trưởng
Theo kết quả điều tra, quyết định dẫn đến vụ việc được cho là xuất phát từ Hossein Taeb, cựu lãnh đạo tình báo IRGC, người trở lại hoạt động chính trường sau khi bị cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei miễn nhiệm vào năm 2022. Những diễn biến tiếp theo còn làm rung chuyển nội bộ Iran khi hai tướng lĩnh được cho là đã dọa từ chức và bộ máy Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao phải thay đổi nhân sự.
Cuộc chiến giữa Iran với Mỹ và Israel khởi phát từ ngày 28/2 sau cuộc không kích khiến ông Ali Khamenei thiệt mạng, đến nay đã bước sang ngày thứ 200. Sau khi kế nhiệm cha vào tháng 3, tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei chưa từng xuất hiện hoặc phát biểu công khai trước công chúng.
Trong tháng 6, Tehran và Washington đã ký một bản ghi nhớ nhằm mở đường cho việc chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, đầu tháng 7, khi Tổng thống Masoud Pezeshkian đang tham dự lễ tang ông Ali Khamenei tại Iraq, lực lượng Iran bất ngờ tiến hành cuộc tấn công nhằm vào 3 tàu hàng tại Hormuz, trong đó có một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar bị bốc cháy.
Kết quả điều tra cho thấy tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi không nhận lệnh cũng như không được thông báo trước về chiến dịch này. Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran cũng không nắm được kế hoạch trước khi vụ việc xảy ra.
Ngay sau đó, Mỹ tiến hành các cuộc không kích đáp trả và chiến sự giữa hai bên tiếp tục leo thang. Những nỗ lực ngoại giao được thúc đẩy trong nhiều tháng trước đó vì thế nhanh chóng rơi vào bế tắc.
New York Times cho biết ông Pezeshkian từng được cho là đã có hai lần gặp ông Mojtaba Khamenei. Đáng chú ý, trong lần gặp đầu tiên, cuộc trao đổi được thực hiện thông qua màn hình đặt bên trong một xe cứu thương có cửa sổ được che kín, đến mức chính Tổng thống Iran cũng không chắc người đối thoại với mình có thực sự là vị lãnh tụ tối cao mới hay không.
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của cuộc điều tra là khoảng trống quyền lực kéo dài tại Tehran. Trong khi Mojtaba Khamenei được xem là người duy nhất có đủ thẩm quyền để giải quyết các mâu thuẫn giữa những nhóm quyền lực trong hệ thống, ông lại gần như biến mất khỏi đời sống chính trị công khai suốt nhiều tháng qua.
Khoảng trống đó được cho là đã tạo điều kiện để những nhân vật có quan điểm cứng rắn gia tăng ảnh hưởng. Hossein Taeb, người từng bị gạt khỏi vị trí quyền lực dưới thời Ali Khamenei, được cho là đã có khả năng tác động đến các quyết định mang tính bước ngoặt đối với cuộc xung đột hiện nay.
Trao đổi với New York Times, chuyên gia Alireza Namvar Haghighi, người vẫn duy trì liên hệ với giới chức Iran, nhận định vụ tấn công các tàu hàng được thực hiện nhằm xóa bỏ hoàn toàn cơ hội đàm phán với chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Những tác động của cuộc chiến tiếp tục xuất hiện trên nhiều mặt trận. Theo bài điều tra, hoạt động xuất khẩu dầu của Iran đã giảm xuống gần bằng 0 do các biện pháp phong tỏa của Mỹ tại những cảng ở miền Nam, trong khi đồng rial suy yếu và nguồn ngân sách nhà nước ngày càng chịu nhiều sức ép.
Đến cuối tuần trước, phe chủ trương tiếp tục leo thang xung đột, bao gồm kế hoạch huy động lực lượng Houthi cùng các nhóm vũ trang đồng minh, được cho là đã giành ưu thế so với nhóm ôn hòa của Tổng thống Pezeshkian. “Cuộc chiến Iran – Mỹ đã bước vào giai đoạn leo thang mới”, ông Mahdi Mohammadi, cố vấn cấp cao của Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf, thừa nhận.
Diễn biến mới nhất tiếp tục phản ánh xu hướng này khi ông Mohsen Rezaei, người vừa được giao phụ trách Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao để thúc đẩy hòa giải nội bộ, tuyên bố trong tuần này rằng Iran sẽ không tiến hành đàm phán với Mỹ cho đến khi các điều kiện do Tehran đưa ra được đáp ứng.
Cuộc điều tra của New York Times vì thế không chỉ hé lộ những bất đồng trong bộ máy quyền lực Iran, mà còn cho thấy những khó khăn đang cản trở các nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột đã kéo dài suốt nhiều tháng qua.
Minh Tâm (tổng hợp)
