WASHINGTON – Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) được cho là đang khuyến khích chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục duy trì các biện pháp gây áp lực kinh tế đối với Iran, trong bối cảnh niềm tin vào khả năng đàm phán của Tehran suy giảm.
- Dòng dầu liên tục đổi hướng giữa những ngày biến động
- Lốc xoáy ở Cà Mau làm sập, tốc mái nhiều nhà dân
- Đà Nẵng khởi tố 17 bị can, tạm đình chỉ 8 cán bộ phường Hòa Khánh
Ngày 26/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác đề xuất từ phía Iran về việc đình chiến và khôi phục hoạt động qua eo biển Hormuz. Ông cho rằng Tehran muốn nhanh chóng đạt được một thỏa thuận mở lại tuyến hàng hải này vì “họ đang thua thảm hại”.
Cùng thời điểm, Washington tiếp tục triển khai chiến dịch gây sức ép lên Iran trên nhiều lĩnh vực, từ xuất khẩu dầu mỏ đến hoạt động ngân hàng và hàng không. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết trong ngày 26/9 rằng các đặc phái viên đã được cử tới nhiều quốc gia nhằm vận động chấm dứt giao thương với Tehran.
Ông Bessent đồng thời nhận định những biện pháp hạn chế mới áp đặt đối với lĩnh vực ngân hàng và hàng không của Iran đang phát huy hiệu quả. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington tiếp tục theo đuổi chiến lược cô lập Iran trên trường quốc tế.
Đây dường như là hướng đi mà một số quốc gia vùng Vịnh mong muốn, dù trước đó họ từng nghiêng về phương án Mỹ đàm phán với Iran nhằm chấm dứt chiến sự.
Các nước vùng Vịnh nhìn chung đều thống nhất rằng ông Trump không nên leo thang hành động quân sự chống lại Iran. Tuy nhiên, các nguồn tin nói với WSJ rằng Arab Saudi và UAE đã vận động chính quyền Mỹ duy trì sức ép kinh tế đối với Tehran, không chấp nhận những nhượng bộ có thể làm nới lỏng các biện pháp trừng phạt hoặc phong tỏa hải quân Mỹ.
Hoài nghi gia tăng với triển vọng đàm phán
Trước đó, các nước Arab, dẫn đầu là Arab Saudi, đã thúc đẩy đàm phán với Iran suốt mùa hè. Họ thậm chí chấp nhận khả năng đạt được một thỏa thuận thừa nhận phần nào ảnh hưởng của Tehran tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của khu vực.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công nhằm vào tàu của Arab Saudi qua eo biển Hormuz cùng việc Iran hậu thuẫn lực lượng Houthi tại Yemen tìm cách gây sức ép lên tuyến vận tải thay thế qua biển Đỏ đã khiến nhiều nước vùng Vịnh ngày càng nghi ngờ thiện chí đàm phán của Tehran.
“Có lẽ không gì khiến các nước vùng Vịnh ủng hộ lệnh trừng phạt của Mỹ hơn việc Iran kích hoạt mối đe dọa từ Houthi ở phía nam, sau nhiều tháng phong tỏa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz”, Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) ở Mỹ, nói.
Một quan chức Nhà Trắng cho rằng các biện pháp trừng phạt kinh tế cùng lệnh phong tỏa cảng biển đã giúp Washington nắm thế thượng phong trong cục diện với Iran. Người này nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump vẫn sẵn sàng đàm phán nếu có điều kiện phù hợp, nhưng không ở trong tình thế buộc phải thương lượng.
“Mặc dù Tổng thống Trump sẵn sàng đàm phán với Iran nếu có điều kiện phù hợp, ông không cần phải thương lượng với Iran”, quan chức này nói. Theo các nguồn tin chia sẻ với WSJ, Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman gần đây đã nói với các quan chức Mỹ rằng Washington nên tiếp tục duy trì phong tỏa cho đến khi Iran buộc phải ký một thỏa thuận mới.
Các quan chức UAE, những người trước đây ủng hộ giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột, hiện cũng hạ thấp kỳ vọng vào triển vọng đàm phán với Iran. Theo họ, tình trạng bạo lực leo thang cùng các vụ tấn công tàu bè cho thấy Tehran chưa sẵn sàng sớm quay lại con đường đối thoại.
Họ đồng thời cho rằng các nước vùng Vịnh không thể chấp nhận việc Iran kiểm soát vĩnh viễn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa chiến lược đối với thương mại và xuất khẩu năng lượng của khu vực. Ông Bessent cuối tuần qua cho biết Oman đã đình chỉ các chuyến bay của hãng hàng không tư nhân Mahan Air của Iran, trong khi UAE dừng hoạt động các chuyến bay của toàn bộ hãng hàng không Iran.
Động thái này được đánh giá có ý nghĩa đáng kể bởi Dubai từ lâu là một trong những trung tâm giao thương lớn nhất giữa UAE và Iran. Thành phố này cũng là nơi sinh sống của cộng đồng người Iran đông đảo và duy trì quan hệ thương mại gắn bó với Tehran.
Trong tuần này, UAE tiếp tục cấm các chi nhánh của Bank Melli, ngân hàng thương mại lớn nhất Iran, thực hiện các giao dịch liên quan đến Tehran. “Hành động này đánh thẳng vào huyết mạch thương mại quốc tế của Iran”, Mustapha Pakzad, cựu môi giới tài chính Iran từng sử dụng ngân hàng này để hỗ trợ khách hàng thanh toán tiền mua hàng, nhận định.
Khác với Arab Saudi và UAE, Qatar vẫn tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến sự và khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Trong kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc diễn ra tuần trước tại New York, các nhà đàm phán Qatar đã tận dụng cơ hội để thúc đẩy việc nối lại các cuộc đối thoại giữa Iran và Mỹ.
Tuy nhiên, theo các nguồn tin, Washington đã nhiều lần thông báo rõ với Doha rằng Tổng thống Trump không có ý định dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran. Điều này khiến triển vọng thành công của các nỗ lực trung gian ngày càng trở nên mong manh.
Khó khăn tiếp tục gia tăng khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát đi thông điệp bác bỏ các phương án thỏa thuận mới và khẳng định sẵn sàng cho một cuộc đối đầu kéo dài.
IRGC được cho là muốn quay lại các điều khoản gần với thỏa thuận sơ bộ mà Tehran và Washington từng đạt được hồi tháng 6. Theo nội dung được tiết lộ, thỏa thuận này bao gồm việc nới lỏng trừng phạt đối với hoạt động bán dầu, cho phép Iran tiếp cận các tài sản bị phong tỏa và công nhận vai trò của Tehran trong quản lý eo biển Hormuz để đổi lấy việc mở lại tuyến hàng hải này.
Trong khi đó, phía Mỹ đã thông báo với các bên trung gian rằng họ không muốn quay trở lại khuôn khổ thỏa thuận nói trên. Washington tin rằng sức ép kinh tế hiện nay cuối cùng sẽ buộc Tehran chấp nhận một thỏa thuận mới có lợi hơn cho Mỹ và các nước vùng Vịnh.
“Họ đang bị cô lập với thế giới”, ông Bessent tuyên bố. “Thỏa thuận tiếp theo sẽ tùy thuộc vào quyết định của Tổng thống Trump, nhưng Iran phải tuân thủ, vì lúc đó họ đã ở thế cùng đường”.
Minh Tâm (tổng hợp)
