Giờ vàng cấp cứu đột quỵ: 60 phút đầu quý giá đến mức nào?

Đột quỵ là biến cố nguy hiểm, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Trong cấp cứu, 60 phút đầu đặc biệt quan trọng, bởi mỗi phút chậm trễ đều có thể khiến tế bào não tổn thương thêm.

“Giờ vàng” là cách gọi khoảng thời gian đầu sau khi xuất hiện triệu chứng đột quỵ, thường được nhấn mạnh là 60 phút đầu. Đây là giai đoạn người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng điều trị càng sớm càng tốt.

Đột quỵ thiếu máu cục bộ chiếm khoảng 87% tổng số ca đột quỵ. Tình trạng này xảy ra khi cục máu đông làm tắc động mạch, khiến máu không thể cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cho một vùng não.

Một trong những phương pháp điều trị là sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, điển hình là alteplase (tPA), giúp làm tan cục máu đông và tái thông mạch máu. Thuốc thường được chỉ định trong vòng 4,5 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng, sau khi bác sĩ đánh giá tình trạng và các chống chỉ định.

Điều trị càng sớm càng có lợi. Mục tiêu lý tưởng là người bệnh được can thiệp trong 60 phút đầu kể từ khi đến bệnh viện, giúp tăng khả năng phục hồi và hạn chế tổn thương não.

Khi đột quỵ xảy ra, gần 2 triệu tế bào não có thể chết đi sau mỗi phút. Những tế bào thần kinh đã mất rất khó được thay thế hoàn toàn, khiến thời gian cấp cứu trở thành yếu tố quan trọng đối với khả năng phục hồi.

Trong 10 phút đầu, tình trạng thiếu máu và oxy kéo dài có thể khiến tế bào não bắt đầu tổn thương. Sau 30 phút, vùng não bị thiếu máu có nguy cơ tổn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng vận động, ngôn ngữ và trí nhớ. Đến mốc 60 phút, tổn thương có thể lan rộng, làm giảm khả năng phục hồi và tăng nguy cơ để lại di chứng.

Bác sĩ Vikas Gupta, chuyên gia phẫu thuật thần kinh nổi tiếng của Ấn Độ, nhấn mạnh mỗi phút được rút ngắn đều tạo ra khác biệt lớn giữa khả năng hồi phục hoàn toàn và nguy cơ khuyết tật suốt đời.

Dấu hiệu nhận biết sớm để cấp cứu đột quỵ trong khung giờ vàng

Các dấu hiệu chính cần chú ý gồm mất thăng bằng, nhìn mờ, xệ mặt, yếu tay và khó nói. Đây là những biểu hiện có thể xuất hiện đột ngột, đòi hỏi người xung quanh nhanh chóng hỗ trợ.

Có thể yêu cầu người nghi bị đột quỵ giơ hai tay lên quá đầu để quan sát xem có bên tay nào bị rơi xuống hay không. Đồng thời, hãy hỏi một câu đơn giản để kiểm tra khả năng hiểu và trả lời.

Nếu người bệnh không thực hiện được những yêu cầu này, cần gọi cấp cứu ngay. Người nhà nên ghi nhận thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế, giúp xác định thời gian và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nghiên cứu năm 2021 của các nhà khoa học tại Cleveland Clinic (Mỹ), đăng trên tạp chí Journal of the Neurological Sciences, cho thấy điều trị tiêu sợi huyết càng sớm sau khi xuất hiện triệu chứng đột quỵ, kết quả tái thông mạch máu và phục hồi thần kinh càng khả quan.

Nghiên cứu phân tích 158 bệnh nhân, trong đó 25 người được điều trị trong 60 phút đầu và 133 người được điều trị sau khoảng thời gian này.

Kết quả cho thấy nhóm được điều trị trong giờ vàng có tỷ lệ tái thông mạch máu cao hơn 21%, mức cải thiện thần kinh cao hơn 25,6% và kết quả điều trị khả quan hơn 28,2%. Đặc biệt, tỷ lệ tử vong thấp hơn 26,1% so với nhóm được điều trị muộn hơn, theo Cleveland Clinic.

Các nhà nghiên cứu lý giải, tái thông mạch máu sớm giúp khôi phục nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất cho não, bảo tồn nhiều mô não hơn và hạn chế tổn thương.

Những kết quả này cho thấy ý nghĩa đặc biệt của 60 phút đầu trong cấp cứu đột quỵ. Đây không phải khoảng thời gian để chờ đợi mà là mục tiêu cần hướng tới. Nhận biết đúng dấu hiệu, gọi cấp cứu kịp thời và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị là những việc cần thực hiện ngay.

Thành Luân (tổng hợp)