Hai học sinh lớp 10 phát triển công cụ cảnh báo rủi ro mạng

TPHCM – Nguyễn Võ Anh Khoa và Nguyễn Lĩnh Nam, hai học sinh lớp 10, đã xây dựng nền tảng Lá chắn số tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), hỗ trợ người dùng nhận diện đường link độc hại và thông tin giả trên không gian mạng.

Ý tưởng bắt nguồn từ những lần tiếp xúc với rủi ro trực tuyến khi còn nhỏ, trong đó Anh Khoa từng mất tiền vì mua tài khoản trò chơi qua mạng. Tháng 5, khi chuẩn bị tham gia kỳ thi Tin học trẻ, hai em bắt đầu xây dựng dự án và đưa sản phẩm vào phục vụ cộng đồng từ tháng 8.

Nguyễn Võ Anh Khoa hiện học lớp 10 tại Trường THPT Lê Minh Xuân, còn Nguyễn Lĩnh Nam là học sinh Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh. Hai em từng cùng sinh hoạt trong đội tuyển Tin học của Trường THCS Vĩnh Lộc B, sau đó duy trì việc tự học lập trình, thử nghiệm phần mềm và tìm hiểu lĩnh vực an ninh mạng.

Niềm yêu thích công nghệ của Anh Khoa hình thành từ bậc tiểu học, dù gia đình không có ai làm trong ngành công nghệ thông tin. Ba em làm tài xế kiêm kinh doanh, mẹ làm nghề giặt ủi và nội trợ. Năm lớp 2, lớp 3, Khoa từng chuyển tiền đặt cọc để mua tài khoản game trên mạng theo hướng dẫn của người bán, nhưng ngay sau giao dịch đã bị đối phương chặn liên lạc.

“Lúc đó em vừa tiếc tiền vừa ấm ức. Lớn lên một chút, chứng kiến thêm nhiều người xung quanh bị lừa qua mạng, cộng với vấn nạn tin giả và đường link độc hại tràn lan, tụi em mới nghĩ phải làm một công cụ gì đó để mọi người tự kiểm tra trước khi sập bẫy”, Anh Khoa chia sẻ.

Với Lĩnh Nam, cơ duyên đến từ chiếc máy tính Chromebook được ba tặng khi còn nhỏ. Do thiết bị không sử dụng hệ điều hành Windows và không thể tải trò chơi như máy tính của bạn bè, Nam tò mò tìm hiểu cách vận hành của hệ thống. Đến năm lớp 7, em đã tự hoàn thiện ứng dụng công cụ đầu tiên và nhận được khoản thù lao từ sản phẩm này.

Hai nam sinh Nguyễn Võ Anh Khoa và Nguyễn Lĩnh Nam trao đổi về dự án công nghệ bảo vệ người dùng trên không gian mạng. (Ảnh minh họa: THM)

Tháng 5, hai học sinh bắt tay phát triển Lá chắn số. Trong khoảng 1-2 tháng, cả hai tự viết hoàn chỉnh mã nguồn, chỉ cần hỗ trợ tài trợ về hạ tầng kỹ thuật để vận hành. Đến tháng 8, nền tảng chính thức mở cửa cho người dùng.

Với thông điệp “Kiểm trước – Tin sau”, công cụ cho phép người dùng đưa đường link đáng ngờ, tin nhắn lạ hoặc nội dung bài viết lên website để kiểm tra. Hệ thống sử dụng hàng trăm tiêu chí đánh giá rủi ro, kết hợp dữ liệu từ các cơ quan báo chí chính thống trong nước, quốc tế, kho dữ liệu liên kết độc hại toàn cầu và công nghệ AI.

Thay vì chỉ đưa ra kết quả cảnh báo, Lá chắn số phân tích theo ngữ cảnh, giải thích vì sao một đường link hoặc thông tin có mức độ rủi ro cao hay thấp. Qua đó, người dùng có thêm căn cứ để cân nhắc trước khi thực hiện giao dịch hoặc chia sẻ nội dung.

Tính đến đầu tháng 9, nền tảng ghi nhận hơn 1.500 lượt kiểm tra website, trong đó riêng 30 ngày gần nhất có hơn 620 lượt. Dự án nhận được đánh giá tích cực từ chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) và tổ chức Chống Lừa Đảo.

“Tụi em chủ động gửi email bản thử nghiệm đầu tiên cho anh Hiếu PC để xin góp ý. Không ngờ anh đánh giá dự án khả thi và còn ngỏ ý mời tụi em tham gia đội ngũ Chống Lừa Đảo. Tuy nhiên, tụi em xin phép tiếp tục tự học hỏi, hỗ trợ từ bên ngoài để rèn thêm kiến thức trước khi đi đường dài”, Khoa bộc bạch.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu ghi nhận tinh thần tự học và sự quan tâm đến cộng đồng của hai học sinh. Anh cho rằng giá trị của Lá chắn số nằm ở việc khuyến khích người dùng kiểm tra thông tin trước khi tin tưởng, chia sẻ hoặc chuyển tiền; đồng thời lưu ý nhóm phát triển cần tiếp tục kiểm chứng độ chính xác và công khai giới hạn của công cụ.

Lan tỏa thói quen kiểm chứng thông tin trong trường học

Trước khi phát triển Lá chắn số, Anh Khoa từng nhận khoản tiền thưởng đầu tiên từ một công ty nước ngoài ở tuổi 14, khi học lớp 8, nhờ phát hiện lỗ hổng bảo mật. Hiện cả hai học sinh cũng nhận những công việc liên quan đến bảo mật và an ninh mạng.

Trong định hướng sắp tới, Lĩnh Nam muốn nâng cấp hệ thống để phát hiện, ngăn chặn website giả mạo từ sớm. Anh Khoa dự kiến phát triển thêm các phiên bản mới, mở rộng tính năng cảnh báo cộng đồng và tiếp tục trau dồi chuyên môn để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân phòng tránh những rủi ro công nghệ cao.

Hai em xác định AI và công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ, không thể thay thế sự tỉnh táo cùng khả năng phán đoán của con người. Đây cũng là thông điệp được dự án mang đến khi giới thiệu tại tiết chào cờ đầu tuần ở Trường THPT Lê Minh Xuân.

Cô Hồng Vân và nam sinh Anh Khoa giới thiệu giải pháp bảo vệ người dùng trên không gian mạng. (Ảnh minh họa: THM)

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Phó hiệu trưởng nhà trường, nhận định đề tài của hai học sinh phù hợp với Chiến dịch truyền thông toàn quốc “Không một mình 2026”, chủ đề “Kết nối không tổn thương”, hướng đến bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước nguy cơ trên không gian mạng.

Theo bà Vân, nhà trường không thể cấm học sinh tiếp cận Internet và công nghệ vì đây là phương tiện cần thiết cho việc học tập, tra cứu tài liệu và kiểm tra trực tuyến. Tuy nhiên, học sinh THPT vẫn cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để phân biệt thông tin thật, giả.

“Việc nhà trường giới thiệu công cụ Lá chắn số không chỉ giúp các em quảng bá dự án mà còn trang bị thêm một giải pháp thiết thực để học sinh tự bảo vệ mình, đồng thời chia sẻ kiến thức an toàn mạng về cho gia đình, phụ huynh”, bà Vân nhấn mạnh.

Từ trải nghiệm mất tiền khi còn nhỏ, hai học sinh đã biến kiến thức tự học thành một công cụ phục vụ cộng đồng. Hơn 1.500 lượt kiểm tra website được ghi nhận trong giai đoạn đầu là kết quả cụ thể cho nỗ lực lan tỏa thói quen kiểm chứng trước khi tin tưởng trên môi trường số.

Minh Tâm (tổng hợp)