Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ hai thế giới về xuất khẩu gạo, ghi dấu năng lực của ngành lúa gạo và sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, người sản xuất trong hành trình đưa hạt gạo Việt đến nhiều thị trường quốc tế.
- Thanh Hóa trao sinh kế, mở hướng thoát nghèo bền vững cho người dân vùng cao
- Du học sinh Việt Nam tại Mỹ kỷ lục, đứng thứ 6 thế giới
- Giá heo hơi tăng tại nhiều địa phương trên cả nước
Năm 2025, lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đạt 8,1 triệu tấn, vượt Thái Lan với 7,9 triệu tấn. Kết quả này tiếp tục được củng cố trong năm 2026 khi Việt Nam duy trì sản lượng xuất khẩu cao hơn đối thủ trong bối cảnh thị trường thế giới có nhiều biến động.
Thị trường gạo thế giới trong năm 2025 và 3 quý đầu năm 2026 trải qua giai đoạn dư cung, giá giảm mạnh. Dù vậy, gạo Việt Nam vẫn giữ được chỗ đứng nhờ chất lượng ngày càng cải thiện, năng suất tốt và khả năng đáp ứng nhu cầu của các thị trường nhập khẩu.
Ở chiều ngược lại, Thái Lan đang chịu sức ép khi giá gạo cao hơn các nguồn cung khác gần 100 USD/tấn. Ông Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, cho biết mức giá này khiến những khách hàng lớn như Trung Quốc giảm nhập khẩu, chuyển sang gạo thơm của Việt Nam và Campuchia. Ông nói: “Chất lượng gạo của các nước này đã được cải thiện lên mức tương đương gạo Thái Lan, trong khi vẫn duy trì được mức giá thấp hơn nhiều”.
Một trong những nguyên nhân khiến giá gạo Thái Lan khó cạnh tranh là năng suất thấp. Năng suất nước này chỉ bằng một nửa Việt Nam, 1/3 Trung Quốc, khoảng 70% Ấn Độ và còn thấp hơn Campuchia. Ông Chookiat cảnh báo, nếu Chính phủ Thái Lan không giải quyết nghiêm túc các vấn đề mang tính cấu trúc trong sản xuất và xuất khẩu, chỉ trong vài năm tới nước này có thể hoàn toàn mất khả năng xuất khẩu, chỉ còn trồng lúa phục vụ tiêu dùng trong nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế và người nông dân
Theo số liệu được công bố, trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 6,4 triệu tấn gạo, còn Thái Lan đạt hơn 4,9 triệu tấn. Đến hết tháng 10, Việt Nam đã xuất khẩu 6,9 triệu tấn và được dự báo vượt 8 triệu tấn trong cả năm. Thái Lan dự kiến chỉ đạt 7 triệu tấn, thấp hơn mục tiêu 500.000 tấn.
Lợi thế của Việt Nam còn đến từ hệ thống khách hàng truyền thống. Philippines là thị trường nhập khẩu lớn nhất, tiếp đến là Trung Quốc và các nước châu Phi. Khi Philippines giảm mua, nhu cầu từ Trung Quốc và châu Phi tăng lên, giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm hướng tiêu thụ.
Trong 9 tháng năm 2026, Philippines nhập 2,8 triệu tấn gạo từ Việt Nam, trong khi lượng nhập từ Thái Lan là 624.841 tấn và Myanmar là 472.762 tấn. Chuyên gia thị trường Phan Mai Hương từ SS Rice News cho biết gạo Pakistan chưa phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng Philippines, còn nguồn cung từ Thái Lan có giá cao, Myanmar và Campuchia chưa đáp ứng được những đơn hàng lớn. Vì vậy, gạo Việt Nam vẫn có lợi thế đáng kể tại thị trường này.
Bà Phan Mai Hương khuyến nghị: “Việc chuyển hướng thị trường có thể phải mất thêm nhiều thời gian. Nhưng câu chuyện thương mại là điều mà đôi bên cùng có lợi dựa trên nguyên tắc công bằng. Họ phụ thuộc chúng ta nhưng VN cũng cần giữ chặt thị trường quan trọng này”.
Những kết quả đạt được cho thấy năng lực sản xuất, tiến bộ khoa học kỹ thuật và sự linh hoạt của doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, GS-TS Bùi Chí Bửu, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam, cho rằng sự suy yếu của đối thủ cần được nhìn nhận như một bài học để ngành lúa gạo chủ động củng cố nội lực.
Ông phân tích: “Cần biết rằng diện tích sản xuất của chúng ta ít hơn Thái Lan và Ấn Độ từ 2 – 4 lần. Nếu họ đầu tư mạnh vào hạ tầng sản xuất và khoa học kỹ thuật thì năng suất và sản lượng sẽ tăng, cạnh tranh càng trở nên gay gắt hơn vì dung lượng thị trường rất nhỏ. Trong khi đó, vấn đề của VN hiện tại chính là diện tích ngày càng thu hẹp, năng suất đã tới hạn, chi phí sản xuất ngày càng cao nên lợi nhuận của người nông dân ngày càng thấp. Bên cạnh đó, sản xuất chưa gắn được với tiêu thụ nên giá cả và thu nhập vẫn còn bấp bênh”.
Một vấn đề khác cần quan tâm là giá gạo phục vụ người tiêu dùng trong nước vẫn cao hơn nhiều so với giá xuất khẩu. Theo GS-TS Bùi Chí Bửu, cần có giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa giá lúa tại ruộng với giá bán ở chợ và siêu thị; đồng thời tổ chức lại sản xuất, tăng liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp để giảm các khâu trung gian.
Vị trí thứ hai thế giới là niềm tự hào của ngành lúa gạo Việt Nam. Nhưng đằng sau những con số xuất khẩu, điều quan trọng hơn vẫn là làm sao để người trồng lúa có thu nhập ổn định, người tiêu dùng được hưởng mức giá hợp lý và hạt gạo Việt tiếp tục giữ được niềm tin trên thị trường quốc tế.
Vũ Quyến (tổng hợp).
