Thanh Hóa – Từ những chuyến đi mua bán đồ xưa, ông Nguyễn Hải Hưng (57 tuổi) đã dành gần 40 năm sưu tầm hơn 50.000 hiện vật, với mong muốn gìn giữ những dấu tích văn hóa, lịch sử cho các thế hệ mai sau.
- Không khí lạnh khiến Bắc Bộ chuyển rét, nhiều nơi có mưa
- Một người mang súng vào công ty bắn giám đốc rồi tự bắn mình
- Ba thủ tục BHXH không còn phụ thuộc nơi quản lý hồ sơ
Trên sườn núi Đún (Đốn Sơn), gần Di sản văn hóa thế giới Thành nhà Hồ, Lâm Sơn Trang rộng hơn 4.000m² là nơi lưu giữ bộ sưu tập mà ông Hưng dày công gây dựng. Những nếp nhà cổ giữa vườn cây trở thành điểm đến của người dân, du khách, học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu muốn tìm hiểu về đời sống người xưa.
Ít ai biết, người sở hữu hàng chục nghìn cổ vật từng có tuổi thơ nhiều thiếu thốn. Sinh ra trong gia đình đông con ở vùng chiêm trũng Nga Sơn, ông học hết lớp 4 rồi nghỉ để đi làm thuê phụ giúp cha mẹ. Năm 1985, ông đến Vĩnh Lộc lập nghiệp, trải qua nhiều công việc, từ buôn bán gia súc đến phụ hồ.
Khoảng năm 1990, ông bắt đầu tìm hiểu nghề mua bán đồ cổ sau khi được một người buôn thuê chở hàng bằng xe Minsk. Ban đầu, ông chỉ nghĩ đến việc mua đi bán lại kiếm lời. Nhưng càng tiếp xúc với những món đồ xưa và nghe chuyện gắn với chúng, ông càng muốn giữ lại. Sau khoảng 15 năm làm nghề, niềm say mê sưu tầm dần lấn át việc kinh doanh.
Đam mê ấy không phải lúc nào cũng được gia đình ủng hộ. Khi kinh tế còn khó khăn, ông vẫn chắt chiu tiền mua cổ vật nên bị nhiều người cho là gàn dở; gia đình bên vợ cũng tìm cách ngăn cản. Có thời điểm tiền bạc cạn kiệt, ông phải chạy ăn từng bữa, nhưng sau mỗi lần dành dụm được tiền làm thuê, ông lại tiếp tục hành trình tìm kiếm.
Trên chiếc Minsk cũ, ông đi khắp Thanh Hóa rồi đến nhiều tỉnh, thành. Có chuyến dài hàng trăm cây số, có món đồ phải đến hỏi mua cả chục lần mới được chủ nhân đồng ý. Những bữa ăn vội, chặng đường chịu đói khát trở thành chuyện quen thuộc. Sau gần 40 năm, bộ sưu tập của ông đã có hơn 50.000 hiện vật thuộc nhiều thời kỳ lịch sử.
Mong muốn cổ vật được trao truyền cho thế hệ sau
Tại Lâm Sơn Trang, đồ gốm sứ chiếm phần lớn bộ sưu tập. Nơi đây còn có những hiện vật được giới thiệu thuộc thời tiền sử, văn hóa Đông Sơn và các thời Lý, Trần, Lê, cùng cổ vật Việt Nam, Trung Quốc qua nhiều triều đại. Ông Hưng đặc biệt trân trọng chiếc trống đồng có hoa văn đúc nổi và hai cặp “nhị thụt thống” được người dân phát hiện dưới cánh đồng làng Bái Xuân, xã Vĩnh Phúc, huyện Vĩnh Lộc cũ.
Theo ông, những chiếc thống có hình dáng tương tự hiện vật trưng bày tại Thành nhà Hồ, được cho là liên quan đến nghi lễ dưới triều Hồ (1400-1407). Mỗi món đồ đều gắn với câu chuyện về nếp sống, phong tục và tín ngưỡng của người xưa. Ông muốn khách tham quan, nhất là học sinh, có cơ hội quan sát trực tiếp những dấu tích lịch sử thay vì chỉ biết qua sách vở.
Không gian Lâm Sơn Trang với những nếp nhà cổ hơn 100 năm tuổi được hình thành qua từng chuyến đi và từng món đồ ông mang về. Khoảng năm 2015-2016, một vị khách từ TP.HCM từng đề nghị mua toàn bộ bộ sưu tập với giá 25 tỉ đồng. Dù số tiền ấy có thể giúp gia đình vơi bớt khó khăn, ông Hưng vẫn từ chối bởi mong muốn giữ lại những giá trị văn hóa, lịch sử cho cộng đồng.
“Tôi luôn ấp ủ sẽ mở một bảo tàng tư nhân có đầy đủ tiện nghi, công năng để lưu giữ những cổ vật này cho các thế hệ sau đến chiêm ngưỡng, tìm hiểu về văn hóa của người Việt mình”, ông Hưng chia sẻ.
Bên cạnh việc gìn giữ bộ sưu tập riêng, ông Hưng đã hai lần hiến tặng hiện vật cổ cho Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa. Năm 2019, ông được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen vì thành tích tham gia trưng bày hiện vật tại triển lãm Thanh Hóa xưa và nay,
nhân kỷ niệm 990 năm danh xưng Thanh Hóa. Qua thời gian, Lâm Sơn Trang cũng trở thành địa chỉ để các nhà khảo cổ, nhà nghiên cứu, học sinh, sinh viên và du khách tìm hiểu lịch sử qua hiện vật.

(Ảnh minh họa: THM)
Chiều 31/10 vừa qua, xã Vĩnh Lộc tổ chức chương trình livestream Lâm Sơn Trang – Dòng chảy ký ức và di sản trường tồn, giới thiệu bộ sưu tập, những nếp nhà cổ và hành trình sưu tầm của ông Hưng. Qua các cuộc trò chuyện với chủ nhân, giáo viên, học sinh và du khách,
những hiện vật trở thành tư liệu trực quan giúp người xem hiểu thêm về văn hóa, đời sống của cha ông. Hoạt động cũng góp phần quảng bá Lâm Sơn Trang như một điểm đến văn hóa bên cạnh Di sản thế giới Thành nhà Hồ.
Từ cậu bé nghèo phải nghỉ học sớm đến người sở hữu hơn 50.000 cổ vật, ông Hưng đã đi một chặng đường dài để theo đuổi niềm say mê. Điều ông mong mỏi không chỉ là giữ những món đồ trong các nếp nhà cổ, mà còn đưa chúng đến gần hơn với công chúng, nhất là người trẻ. Bởi khi những hiện vật được tiếp tục tìm hiểu và kể lại câu chuyện của mình, ký ức về cội nguồn, nếp sống và văn hóa dân tộc cũng có thêm cơ hội được trao truyền.
Đỗ Vân (tổng hợp)
