Bài thơ Tùy bút của Vũ Trung là một bài thơ thấm đẫm triết lý nhân sinh. Qua hành trình ngao du giữa núi cùng, nước tận, tác giả không chỉ vẽ nên cảnh giới an nhiên, mà còn gửi gắm tinh thần buông xả – nơi con người tìm thấy sự tự do, thoát khỏi khổ lụy của trần gian.
TÙY BÚT
Tác giả: Vũ Trung
Cất bước ngao du đã bấy lâu
Bởi xem thế thái lắm u sầu.
Sơn cùng rảnh rỗi qua săn bắt
Thủy tận ung dung đến thả câu.
Trí mẫn đề thơ trên vách đá
Tâm thanh lẩy nhạc dưới chân cầu.
An nhiên tự tại trong trời đất
Khổ lụy trần gian rũ sạch lầu.
Cất bước ngao du – khi lòng người mỏi mệt trước thế thái nhân tình
Ngay từ hai câu mở đầu.
“Cất bước ngao du đã bấy lâu
Bởi xem thế thái lắm u sầu“.
Vũ Trung khắc họa hình ảnh một người đã rời khỏi vòng tục lụy. Đi tìm sự tĩnh tại trong tâm hồn. Chữ “ngao du” ở đây không chỉ là hành trình bước chân qua sông núi. Mà còn là hành trình tâm linh – cuộc dạo chơi của trí tuệ sau khi đã thấu hiểu sự vô thường của thế gian.
“Thế thái lắm u sầu” – một câu thơ ngắn mà chứa cả nỗi ngán ngẩm trước cõi đời biến đổi. Nơi con người mãi tranh giành, so đo, vui buồn cùng được mất. Cái nhìn ấy không bi quan, mà là sự tỉnh thức. Khi nhận ra cuộc đời vốn chỉ là những làn sóng cảm xúc hư ảo. Con người mới thực sự có thể “cất bước ngao du”, rời khỏi những nỗi khổ vì tham – sân – si.
Sơn cùng thủy tận – biểu tượng của cảnh giới tư tưởng thoáng rộng
“Sơn cùng rảnh rỗi qua săn bắt
Thủy tận ung dung đến thả câu“.
Ở đây, tác giả dùng hình ảnh “sơn cùng – thủy tận” để chỉ những ranh giới xa xôi nhất của vũ trụ. “Sơn cùng” – tận cùng của núi, “thủy tận” – cuối nguồn của nước. Đều là những nơi mà con người bình thường khó chạm tới. Nhưng trong tư tưởng của Vũ Trung, đó lại là miền không gian tự do cho tâm hồn bay bổng.
Giữa sơn cùng, người ngao du thong dong “săn bắt” không phải để giành giật. Mà để hòa mình vào nhịp sống của thiên nhiên. Đến thủy tận mà “thả câu” là để gieo xuống dòng đời chút tĩnh lặng của tâm hồn. Như gửi hồn mình vào sóng nước. Cái “rảnh rỗi” và “ung dung” không phải là nhàn rỗi của thân xác, mà là sự nhàn tịnh của trí tuệ. Khi tâm đã thoát khỏi mọi ràng buộc bởi danh lợi, được mất.
Cảnh giới “sơn cùng thủy tận” ấy chính là biểu tượng cho sự mở rộng vô biên của tư tưởng. Là nơi tâm và trời đất hòa làm một – bao dung, phóng khoáng và tự tại.
Đề thơ, lẩy nhạc – hồn tự do trong cảnh giới an nhiên
“Trí mẫn đề thơ trên vách đá
Tâm thanh lẩy nhạc dưới chân cầu”
Hai câu thơ này vẽ nên hình ảnh một bậc ẩn sĩ tiêu dao, vừa có trí tuệ, vừa có tâm hồn nghệ sĩ. “Trí mẫn” – cái đầu sáng suốt, tinh tường, “tâm thanh” – trái tim thuần khiết, trong trẻo. Giữa không gian núi nước, ông không vướng bận thế tục, chỉ lặng lẽ đề thơ, gảy khúc nhạc – những hành động tượng trưng cho tinh thần tự do, ung dung giữa đời.
Nơi vách đá và chân cầu – những không gian giữa trời đất – lại vang vọng âm điệu của sự tỉnh thức. Thơ và nhạc trở thành phương tiện biểu đạt tâm linh, đưa con người đến cảnh giới “an nhiên tự tại”.
“An nhiên tự tại trong trời đất
Khổ lụy trần gian rũ sạch lầu.“
Câu kết là một lời tuyên ngôn cho tinh thần giải thoát: “rũ sạch lầu” – rũ bỏ mọi lớp bụi trần, mọi đau khổ, mọi hệ lụy của nhân gian. Từ một người từng “xem thế thái lắm u sầu”, tác giả đã đạt đến cảnh giới không còn phân biệt khổ vui, được mất – chỉ còn lại sự sáng tỏ của tâm và hòa hợp cùng vũ trụ.
Lời thức tỉnh giữa cõi nhân sinh
Bài thơ Tùy bút của Vũ Trung không chỉ là khúc ngâm về một tâm hồn tự tại. Mà còn là lời nhắn gửi đến mỗi chúng ta. Giữa dòng đời ngược xuôi, ai chẳng từng “xem thế thái lắm u sầu”, từng bị cuốn vào những được mất, hơn thua.
Thế nhưng, khi đọc đến “sơn cùng thủy tận”, ta như chạm vào miền an tĩnh. Nơi con người thôi bon chen, lòng bỗng lặng lại để nhận ra hạnh phúc thật ra nằm trong sự buông xả. “An nhiên tự tại trong trời đất” không phải cảnh giới xa xôi, mà là điều mỗi người đều có thể tìm thấy. Chỉ cần dừng chân và lắng nghe chính mình.
Bài thơ Tùy bút vì thế không chỉ để đọc, mà để sống. Để mỗi người tìm thấy cho riêng mình một “sơn cùng thủy tận”. Bình yên giữa cuộc đời nhiều dâu bể.
