Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu thay đổi cách bình ổn giá xăng dầu, chuyển trọng tâm sang dự trữ quốc gia chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành và chính sách thuế, dự trữ bắt buộc và các công cụ điều tiết phù hợp.
- Đường dây truyền tải mới chính thức được đóng điện
- Bạn gái đòi chia tay, nam thanh niên đâm nhiều nhát rồi phóng hỏa phòng trọ
- Hải Phòng khởi tố 3 đối tượng sản xuất viên giảm béo, tăng cân từ bột mì
Trong kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu, Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn đã chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý Quỹ bình ổn giá. Cuộc thanh tra tại 260 doanh nghiệp cũng ghi nhận những trường hợp trích lập, chi sử dụng quỹ khi lượng xăng dầu chưa được tiêu thụ.
Tăng dự trữ, đổi mới cách điều hành giá
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Một trong những nội dung đáng chú ý là nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay thế bằng các công cụ khác. Kết luận thanh tra nêu rõ: “Nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác”.
Để thực hiện định hướng này, cơ quan thanh tra đề xuất duy trì, nâng cao mức dự trữ bắt buộc tại các thương nhân đầu mối, đồng thời tăng dự trữ quốc gia thông qua hệ thống kho, bể có dung tích lớn. Việc điều hành giá cũng cần hướng tới cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở.
Theo phương án được đề xuất, thương nhân đầu mối chủ động tạo nguồn và công bố giá bán dựa trên giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Trong hệ thống phân phối, Thanh tra Chính phủ kiến nghị hạn chế tối đa hoặc chỉ duy trì một số ít thương nhân phân phối tại những địa bàn kinh tế cần thiết. Nguồn lực cần được tập trung hơn cho thương nhân đầu mối, mạng lưới đại lý và cửa hàng bán lẻ nhằm giảm chi phí trong hệ thống.
Cùng với việc sắp xếp mạng lưới, công nghệ thông tin được đề xuất ứng dụng bắt buộc để cập nhật, công khai giá bán từ thương nhân đầu mối đến các cửa hàng bán lẻ. Điều này nhằm tăng tính minh bạch và bảo đảm người tiêu dùng có thông tin để lựa chọn.
Tuy nhiên, những kiến nghị thay đổi cơ chế bình ổn cũng xuất phát từ các bất cập được phát hiện trong quá trình quản lý quỹ hiện hành.
Theo kết luận, 20 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối đã trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không theo quy định tại khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP. Các đơn vị này thực hiện theo hướng dẫn tại hai thông tư của Bộ Tài chính và Bộ Công Thương, tính toán tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng.
Đáng chú ý, số tiền trích lập, chi sử dụng quỹ trong những trường hợp này khoảng 2.209 tỉ đồng, dù lượng xăng dầu chưa được tiêu thụ. Dù vậy, cơ quan thanh tra chưa làm rõ được các doanh nghiệp cố ý hay vô ý, cũng như thiệt hại cụ thể phát sinh.
Khách hàng mua nhiên liệu tại cây xăng (Ảnh minh họa: Tin 360).
Nguyên nhân chủ yếu được chỉ ra là quy định về sản lượng làm căn cứ trích lập, chi sử dụng quỹ chưa thống nhất. Nghị định 95/2021/NĐ-CP quy định căn cứ vào “sản lượng thực tế tiêu thụ”, trong khi các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính tính theo sản lượng tiêu thụ nội địa tại thời điểm lập hóa đơn nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách xác định.
Do cách hiểu và vận dụng khác nhau, Thậm chí, theo kết luận, một số doanh nghiệp lập hóa đơn bán hàng cho công ty con để được chi Quỹ bình ổn giá, trong khi lượng xăng dầu đã xuất hóa đơn nhưng vẫn chưa ra khỏi hệ thống doanh nghiệp.
Kết luận cũng ghi nhận một doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng sai kỳ tính quỹ so với kỳ điều chỉnh giá, với số tiền khoảng 6,63 tỉ đồng. Đến thời điểm thanh tra, doanh nghiệp đã nộp lại khoản tiền này vào quỹ. Cơ quan thanh tra lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Từ những vấn đề được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi các quy định còn bất cập. Hai bộ cũng cần kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền những dấu hiệu vi phạm hành chính liên quan đến việc trích lập, chi sử dụng quỹ.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương được kiến nghị phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra hoạt động kinh doanh xăng dầu, trong đó chú trọng việc công khai thông tin về Quỹ bình ổn giá.
Vũ Quyến (tổng hợp).
