Việt Mỹ và những dấu hỏi từ các gói thầu thiết bị y tế

Hà Nội – Cơ quan điều tra xác định cựu Chủ tịch Công ty Cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ Bùi Chân Phương đã tổ chức mạng lưới doanh nghiệp trong và ngoài nước để mua bán qua nhiều lớp, nâng giá thiết bị y tế và thuốc tân dược trước khi đưa về Việt Nam.

Ngày 17/9, vụ án tại Công ty Cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ được đưa vào diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo. Trước đó, quá trình điều tra đã mở rộng đến một số cán bộ ngành y tế và lãnh đạo địa phương, trong đó có những người bị khởi tố về tội nhận hối lộ.

Theo kết quả điều tra bước đầu được Bộ Công an công bố, bị can Bùi Chân Phương, nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Y tế Việt Mỹ, bị cáo buộc lập 3 công ty trong nước cùng 8 công ty tại Singapore và Hong Kong để mua đi bán lại, nâng giá thiết bị y tế, thuốc tân dược trước khi nhập khẩu; cơ quan điều tra còn xác định việc khai gian thiết bị đi kèm để nhập lậu.

Công ty Cổ phần Đầu tư Y tế Việt Mỹ được thành lập năm 2007, từng là nhà cung cấp thiết bị y tế tại nhiều bệnh viện lớn. Danh mục sản phẩm của doanh nghiệp có những thiết bị giá trị cao như máy gia tốc tuyến tính, hệ thống Gamma Knife, máy PET/CT và Cyclotron.

Trong giai đoạn 2018-2026, Việt Mỹ tham gia 276 gói thầu và trúng 246 gói, với tổng giá trị gần 5.947 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quy mô hoạt động đáng kể của doanh nghiệp trên thị trường cung cấp thiết bị y tế.

Ngày 24/7, Bộ Công an khởi tố vụ án buôn lậu và vi phạm quy định về kế toán, đồng thời bắt tạm giam ba lãnh đạo công ty gồm ông Bùi Chân Phương, ông Hà Văn Nam và bà Trần Thị Hồng Hạnh.

Trong quá trình mở rộng điều tra, ngày 2/9, ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, bị khởi tố về tội nhận hối lộ. Tiếp đó, ngày 3/9 và 10/9, ông Nguyễn Huy Ngọc, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, cùng ông Lê Đình Thanh Sơn, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, bị bắt tạm giam với cùng tội danh.

Đến ngày 17/9, vụ án được xác định liên quan đến ba tội danh gồm buôn lậu, vi phạm quy định về kế toán và nhận hối lộ, đồng thời được đưa vào diện Ban Chỉ đạo Trung ương theo dõi, chỉ đạo.

Những khoảng trống cần được làm rõ từ hoạt động đấu thầu

Bản đồ trúng thầu rộng khắp của Công ty Việt Mỹ. (Ảnh minh họa: THM)

Theo Báo Tiền Phong, một số gói thiết bị xạ trị giá trị hàng trăm tỷ đồng (như gói 127 tỷ tại Đắk Lắk) chỉ ghi nhận Việt Mỹ dự thầu. Với một gói SPECT/CT 23,5 tỷ đồng ở Hòa Bình, tổ chuyên gia vẫn đánh giá quá trình chọn thầu bảo đảm cạnh tranh, minh bạch.

Nhiều chuyên gia đấu thầu cho rằng việc một doanh nghiệp trúng nhiều gói thầu không thể được xem mặc nhiên là dấu hiệu sai phạm. Tuy nhiên, khi một nhà cung cấp liên tục xuất hiện tại các gói thầu có giá trị lớn, cơ chế giám sát cần đủ khả năng làm rõ cơ sở lựa chọn nhà thầu cũng như cách hình thành giá.

Theo số liệu Cục Hải quan cung cấp cho Báo Tiền Phong, kim ngạch nhập khẩu ba nhóm mã HS liên quan tăng 4,6 lần trong ba năm (2022–2025). Tám tháng 2026, tổng kim ngạch giảm khoảng 16,8% do hai nhóm còn lại, trong khi máy CT vẫn tăng.

Theo Báo Tiền Phong, một số gói thiết bị xạ trị giá trị hàng trăm tỷ đồng (như gói 127 tỷ tại Đắk Lắk) chỉ ghi nhận Việt Mỹ dự thầu. Với một gói SPECT/CT 23,5 tỷ đồng ở Hòa Bình, tổ chuyên gia vẫn đánh giá quá trình chọn thầu bảo đảm cạnh tranh, minh bạch.

Những số liệu trên chưa đủ để xác định mức độ tác động của hoạt động nâng giá trong vụ án đối với tổng kim ngạch nhập khẩu. Dù vậy, diễn biến điều tra đặt ra yêu cầu phải làm rõ quá trình hình thành giá, vai trò của các doanh nghiệp trung gian và trách nhiệm giám sát trong những gói thầu thiết bị y tế có giá trị lớn.

Khi vụ án tiếp tục được mở rộng, việc làm sáng tỏ các mối quan hệ giữa doanh nghiệp, đơn vị nhập khẩu và bên mua sẽ là cơ sở để xác định trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức, đồng thời nhận diện những kẽ hở cần được khắc phục trong quản lý đấu thầu và mua sắm thiết bị y tế

Lê Toan (tổng hợp)