Trong hơn hai thập kỷ, chương trình hạt nhân của Iran luôn nằm dưới sự giám sát chặt chẽ của quốc tế kèm các lệnh trừng phạt, trong khi Israel lại duy trì chính sách mập mờ chiến lược và gần như không phải chịu sức ép minh bạch tương tự.
- Thỏa thuận Mỹ – Iran: Ông Trump hướng tới cam kết hạt nhân lịch sử
- Lý do người dân vẫn liều mình vượt rào chắn đường sắt
- Mỹ bỏ ngỏ khả năng mở chiến dịch tấn công trên bộ vào Iran
Israel duy trì chính sách mập mờ và không tham gia hiệp ước NPT
Việc Israel sở hữu vũ khí hạt nhân được giới chuyên gia coi là một bí mật công khai tại Trung Đông. Chương trình này bắt nguồn từ thập niên 1950 dưới thời Thủ tướng David Ben-Gurion với sự hỗ trợ từ Pháp. Cơ sở hạt nhân Dimona tại sa mạc Negev từ lâu đã bị nghi là nơi sản xuất plutonium phục vụ chế tạo vũ khí. Theo giới chuyên gia, Israel hiện là quốc gia duy nhất trong khu vực nắm giữ năng lực hạt nhân quân sự.
Các ước tính quốc tế cho thấy Israel sở hữu khoảng 80 đến 200 đầu đạn hạt nhân, dù con số này chưa bao giờ được xác nhận. Năm 1986, kỹ thuật viên Mordechai Vanunu đã tiết lộ thông tin về lò phản ứng Dimona cho báo chí Anh trước khi bị bắt cóc và ngồi tù 18 năm. Trong 10 tháng qua, các cuộc xung đột liên quan đến Mỹ và Israel đã khiến ít nhất 2.600 người Iran thiệt mạng và đẩy thế giới vào cuộc khủng hoảng năng lượng.
Khác với các lân bang, Israel chưa bao giờ ký Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). Điều này đồng nghĩa với việc họ không có nghĩa vụ pháp lý phải chấp nhận các cơ chế thanh sát từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Nhà phân tích Shawn Rostker nhận định chính sách mập mờ giúp Israel duy trì khả năng răn đe mà không đối mặt với các tổn thất về ngoại giao hay pháp lý quốc tế.
Iran tuân thủ cơ chế giám sát nhưng đối mặt nghi ngờ về tiêu chuẩn kép
Chương trình hạt nhân Iran khởi đầu từ thập niên 1950 và mở rộng sau năm 1979, hiện diện tại các cơ sở như Fordow và Natanz. Tehran đã ký NPT và thỏa thuận bảo đảm toàn diện với IAEA từ năm 1974, cho phép giám sát thường xuyên. Năm 2015, Iran ký thỏa thuận JCPOA, chấp nhận giới hạn làm giàu uranium ở mức 3,67% trong 15 năm và cho phép IAEA theo dõi các mỏ quặng trong 25 năm.
Dù IAEA xác nhận Iran tuân thủ cam kết, Mỹ dưới thời ông Donald Trump vẫn rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018. Theo báo cáo của IAEA năm 2025, Iran hiện nắm giữ khoảng 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%, vẫn dưới ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vũ khí. Tuy nhiên, tháng 3/2025, Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Tulsi Gabbard đánh giá Iran vẫn chưa thực sự triển khai chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân.
Sự khác biệt trong cách đối xử giữa hai quốc gia làm dấy lên tranh cãi về tiêu chuẩn kép trong quan hệ quốc tế. Nhà phân tích Ahmed Najar lập luận rằng yếu tố chính trị đang chi phối các chuẩn mực pháp lý, khi Israel được miễn trừ nhờ vị thế đồng minh của phương Tây còn Iran phải chịu áp lực tối đa. Khi lợi ích chiến lược được đặt lên trên luật pháp, chương trình của Israel dự báo sẽ tiếp tục nằm ngoài sự giám sát.
Theo: Báo Tin tức
