Kỳ thi lịch sử tái hiện qua ống kính người Pháp tại Văn Miếu Hà Nội

Kỳ thi lịch sử tái hiện qua ống kính người Pháp được giới thiệu tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, mang đến trải nghiệm thị giác độc đáo khi trưng bày ảnh hiếm về khoa thi Hương năm 1897, phản ánh không khí giáo dục Việt Nam cuối thế kỷ 19

Tư liệu nhiếp ảnh quý về khoa thi Hương cuối thế kỷ 19

Trong không gian triển lãm dựng bằng tre trúc tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, loạt ảnh của nhiếp ảnh gia Firmin-André Salles ghi lại khoa thi Hương khoa Đinh Dậu năm 1897 tại Nam Định được giới thiệu đến ngày 30/11. Bộ ảnh sử dụng kỹ thuật bảng khô tiên tiến thời bấy giờ, có độ sắc nét cao và phản ánh sinh động đời sống, cảnh quan, sự kiện văn hóa – giáo dục Việt Nam cuối thế kỷ 19.

Firmin-André Salles (1860–1929) là nhà thám hiểm và nhiếp ảnh gia hoạt động tại Việt Nam, Lào và Campuchia giai đoạn 1896–1898. Trước khi đưa ảnh vào triển lãm, nhiều nhà nghiên cứu đã bổ sung tư liệu gốc nhằm hoàn chỉnh hệ thống lưu trữ. Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam cho biết Văn Miếu được chọn bởi giá trị biểu tượng và vai trò đặc biệt trong lịch sử giáo dục Nho học.

Khoa thi Đinh Dậu năm 1897 là một trong hai kỳ thi có sự tham dự của Toàn quyền Paul Doumer tại lễ khai mạc, tạo cơ hội để Salles ghi lại khung cảnh trang trọng và nhộn nhịp của trường thi xưa. Các bức ảnh trưng bày hiện là tư liệu quý hiếm đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Pháp và Hội Địa lý Quốc gia Pháp.

Triển lãm khắc họa không khí khoa cử và giáo dục phong kiến

Triển lãm “Khoa thi Hương cuối thế kỷ 19” giới thiệu bộ ảnh lịch sử như một đối thoại về vai trò của nhiếp ảnh trong tái hiện ký ức xã hội. Người xem có cơ hội tiếp cận nghệ thuật mang tính giáo dục, tìm hiểu kỹ thuật nhiếp ảnh xưa và khám phá hệ thống thi cử Việt Nam thời phong kiến.

Khoa cử thời đó không chỉ là con đường học thuật mà còn là thiết chế chính trị – xã hội quan trọng. Kỳ thi Hương được tổ chức ba năm một lần, nhằm tuyển chọn nhân tài tại các trường thi địa phương. Hàng nghìn sĩ tử dự thi trong điều kiện giám sát nghiêm ngặt. Quy trình chấm thi ẩn danh, quy định chặt chẽ và nghiêm cấm trao đổi bảo đảm sự công bằng và liêm chính.

Kỳ thi gồm ba hoặc bốn vòng, bao gồm Kinh nghĩa, Thơ phú, Chiếu – Chế – Biểu và Văn sách. Chỉ số ít thí sinh xuất sắc mới đỗ Cử nhân để dự tiếp kỳ thi Hội. Năm 1897, theo “Quốc triều Hương khoa lục” của Cao Xuân Dục, có 10.000 sĩ tử nhưng chỉ 80 người đỗ. Sau đó, năm 1898, Toàn quyền Paul Doumer ban hành hệ thống bài kiểm tra bổ sung bằng tiếng Pháp và chữ Quốc ngữ.

Dấu mốc kết thúc nền khoa cử Nho học Việt Nam

Trường thi Hương Hà Nội bị giải thể năm 1879 và được hợp nhất với Nam Định từ khoa thi năm 1886 dưới tên Trường Hà Nam. Kỳ thi Hương cuối cùng ở miền Bắc diễn ra năm Ất Mão (1915) tại Nam Định, đánh dấu sự kết thúc của nền khoa cử Nho học.

Bước sang đầu thế kỷ XX, chữ Hán dần được thay thế bằng chữ Quốc ngữ, trong khi tiếng Pháp được đưa vào hệ thống giáo dục mới gồm tiểu học, trung học và đại học Đông Dương. Những tư liệu của Firmin-André Salles vì thế trở thành minh chứng quan trọng cho một giai đoạn chuyển giao lịch sử

Theo: Tiền Phong