Tại các trường đại học ở Việt Nam, yêu cầu kiểm soát tình trạng “lạm phát điểm số” đặt ra đòi hỏi đánh giá đúng thực chất kết quả học tập, đồng thời xác định rõ đóng góp của sinh viên khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
- Thanh Hóa: Mẹ nhảy xuống kênh cứu con gái 6 tuổi, cả hai tử vong
- Bé gái 3 tuổi tử vong khi xe bán tải chuyển hướng qua đường
- Đường dây ma túy xuyên quốc gia và cái giá phải trả
Bộ GD-ĐT vừa yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học kiểm soát thực chất kết quả học tập. Tìm hiểu thực tế tại giảng đường cho thấy một thực trạng đáng chú ý: sinh viên có mặt đầy đủ nhưng không phải ai cũng tham gia học tập.
Có mặt trên lớp chưa đồng nghĩa với học tập thực chất
Tại một trường đại học ở Đồng Nai, vào đầu giờ học buổi chiều lúc 13 giờ, giảng viên đã có mặt trước khoảng 20 phút nhưng trong lớp chỉ có một số ít sinh viên. Phải gần một giờ sau, phòng học mới dần đông người, trong khi lớp có khoảng 40 sinh viên.
Quan sát tại lớp cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ tập trung giữa các nhóm sinh viên. Một số em chăm chú nghe giảng ở những dãy bàn phía trên, còn nhiều người phía dưới sử dụng điện thoại, tranh thủ hoàn thành công việc riêng hoặc ngủ gục. Có lúc lớp học ồn ào, giảng viên vẫn giảng bài.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp thuộc Bộ GD-ĐT, nhận định đây là hiện tượng đáng lo ngại, dù không diễn ra ở toàn bộ sinh viên.
PGS-TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, nay là Trường Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, đồng tình với nhận định về tình trạng một bộ phận sinh viên có mặt nhưng không thực sự tham gia học tập. Giảng viên T. dạy ngành lịch sử tại TP.HCM cũng cho rằng việc đến lớp đầy đủ nhưng thiếu tập trung khiến hiệu quả học tập không tương xứng với công sức người học bỏ ra.
TS Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ học và quản trị văn phòng, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội, lưu ý cần xem xét nhiều nguyên nhân thay vì tâm lý học để qua môn. Trong đó, việc chưa yêu thích ngành học, thiếu động lực hoặc chưa thích ứng với phương pháp tự học ở bậc đại học có thể ảnh hưởng đến thái độ học tập.
Tâm lý ‘chỉ cần qua môn’” hoặc tương đương.
Trong khảo sát của phóng viên với một nhóm sinh viên về mục tiêu học tập ở một số học phần, nhất là các môn đại cương, không ít người trả lời: “Chỉ cần qua môn là được!”. Giảng viên T. cho biết tâm lý này khá phổ biến, còn TS Hoàng Ngọc Vinh cảnh báo rằng khi chỉ quan tâm đến việc đạt điểm qua môn, sinh viên dễ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn là bản thân đã hiểu và làm được gì sau mỗi học phần.
Ông Vinh nhấn mạnh: “ĐH là nơi người trẻ chuẩn bị năng lực để bước vào đời, chứ không phải nơi dành 4 năm để gom tín chỉ và nhận một tấm bằng”. Theo ông, mục tiêu của giáo dục đại học không chỉ dừng ở việc hoàn thành chương trình mà còn phải giúp người học hình thành năng lực cần thiết để bước vào môi trường làm việc và cuộc sống.
PGS-TS Đỗ Văn Dũng phân tích điểm số hiện nay có thể chịu ảnh hưởng từ ba yếu tố: khả năng ghi nhớ trong ngắn hạn, mức độ hoàn thành các yêu cầu hành chính của học phần và việc thiếu những bài kiểm tra năng lực thực tế. Các năng lực như chẩn đoán, thiết kế, biện luận hay giải quyết công việc trong những điều kiện ràng buộc chưa được đánh giá đầy đủ sẽ khiến điểm số khó phản ánh trọn vẹn khả năng của người học.
TS Cam Anh Tuấn cho rằng quan niệm xem nhẹ kiến thức lý luận, ưu tiên kiến thức ứng dụng cũng có thể góp phần hình thành tâm lý học đối phó. Theo ông, định hướng từ gia đình và xã hội, vốn coi trọng tính thực tế của việc học đại học, là một trong những yếu tố cần được xem xét khi nhìn nhận vấn đề.
Từ góc độ đánh giá chất lượng đào tạo, TS Tuấn cho biết điểm số phản ánh mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của học phần. Nếu chuẩn đầu ra được đặt ở mức cao, việc đánh giá cần đòi hỏi khả năng phân tích, sáng tạo và vận dụng kiến thức; ngược lại, chuẩn đầu ra thấp có thể khiến cách kiểm tra nghiêng nhiều hơn về ghi nhớ và học thuộc.
Những ý kiến trên cho thấy việc kiểm soát tình trạng “lạm phát điểm số” không chỉ liên quan đến kết quả trên bảng điểm mà còn gắn với cách tổ chức giảng dạy, thiết kế chuẩn đầu ra và phương pháp kiểm tra. Đánh giá đúng năng lực đòi hỏi các trường chú trọng hơn đến quá trình học tập và khả năng vận dụng kiến thức của từng sinh viên, thay vì chỉ dựa vào sự hiện diện trên lớp hoặc sản phẩm hoàn thành cuối cùng.
Đỗ Vân (tổng hợp)
