WASHINGTON — Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố chiến dịch trừng phạt mới nhằm vào các nguồn thu còn lại của Iran, đồng thời áp lệnh lên hơn 60 tổ chức, cá nhân và tàu biển liên quan.
- Lạng Sơn huy động lực lượng hỗ trợ dân vùng ngập Thất Khê
- Mỹ phát động “D-Day kinh tế”, dồn ép Iran cô lập toàn cầu
- Nhiều nước ngăn cấm mạng xã hội nhưng trẻ em vẫn dễ dàng vượt luật
Rạng sáng 25/8 giờ Hà Nội, tương ứng chiều 24/8 tại Washington, ông Bessent công bố Operation Economic Outcast tại trụ sở Bộ Tài chính Mỹ. Chiến dịch tập trung vào các mạng lưới liên quan tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển tại Trung Quốc, Hong Kong, UAE, Singapore và Thụy Sĩ.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ mô tả đây là một “cuộc tổng tấn công kinh tế” và ví chiến dịch với cuộc đổ bộ D-Day trong Thế chiến II. Ông tuyên bố sẽ “cắt đứt mọi huyết mạch kinh tế nuôi sống chế độ” và cảnh báo “không quốc gia nào đứng ngoài” tầm với của các lệnh trừng phạt Mỹ.
Động thái mới được đưa ra sau nhiều ngày Tổng thống Donald Trump quảng bá về một “ngày D-Day kinh tế”, trong bối cảnh Washington muốn dùng sức ép tài chính thay cho hành động quân sự để buộc Tehran nhượng bộ.
Chiến dịch lần này nối dài hơn 1.000 lệnh trừng phạt mà chính quyền ông Trump đã áp lên Iran kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm 2025. Sức ép được triển khai khi kinh tế Iran đã suy yếu nghiêm trọng sau nhiều tháng chiến sự và lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ trên Vịnh Ba Tư.
Đồng rial tiếp tục mất giá mạnh, xuống mức thấp kỷ lục khi được giao dịch quanh 2 triệu rial đổi 1 USD trên thị trường tự do trong ngày ông Bessent công bố chiến dịch. Trong khi đó, tỷ giá chính thức do Ngân hàng Trung ương Iran niêm yết ở mức khoảng 1,5 triệu rial, còn IMF dự báo kinh tế Iran có thể giảm 5-6% trong năm 2026 và lạm phát dao động 40-70% tùy nguồn thống kê.
Quy mô nền kinh tế Iran hiện được các tổ chức ước tính trong khoảng 300-360 tỷ USD. Những con số này cho thấy sức ép kinh tế đang diễn ra trong bối cảnh Tehran đã phải đối mặt với nhiều khó khăn trước khi gói trừng phạt mới được công bố.
Trung Quốc vẫn là mắt xích khó xử lý
Điểm đáng chú ý của chiến dịch nằm ở cách Washington xử lý vai trò của Trung Quốc trong nguồn thu dầu của Iran. Theo giới chức Mỹ, Trung Quốc là khách mua dầu lớn nhất của Tehran và chiếm hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của nước này.
Dữ liệu Kpler được Wall Street Journal dẫn lại cho thấy Trung Quốc vẫn nhập hơn 500.000 thùng dầu Iran mỗi ngày tính đến tháng 8. Dù nhắm tới các doanh nghiệp nhỏ, công ty vỏ bọc và tàu chở dầu có liên quan Trung Quốc, Mỹ chưa áp đòn trừng phạt vào những ngân hàng lớn của nước này.
Sự dè dặt đó diễn ra trong lúc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến thăm Washington vào cuối tháng 9. Thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ – Trung ký năm ngoái, trong đó có vấn đề dòng chảy đất hiếm và trần thuế quan, vẫn được đánh giá là mong manh.
Cựu quan chức ngoại giao Mỹ Daniel Fried, hiện làm việc tại Atlantic Council, cho rằng đợt công bố mới “không xứng với những gì được quảng bá trước đó”. Theo ông, nếu muốn tạo sức ép thực sự nghiêm trọng, Washington phải đối đầu với các ngân hàng và tập đoàn lớn của Trung Quốc, nhưng chính quyền Trump vẫn chưa sẵn sàng đi xa đến mức đó.
Edward Fishman, chuyên gia tại Council on Foreign Relations, cảnh báo ngay cả việc trừng phạt một ngân hàng nhỏ của Trung Quốc cũng có thể dẫn tới chuỗi trả đũa gây thiệt hại cho cả hai nền kinh tế. Tiền lệ năm 2025 cho thấy Bắc Kinh từng đáp trả thuế quan Mỹ bằng cách siết xuất khẩu đất hiếm, khiến một số nhà máy tại Trung Tây nước Mỹ phải ngừng sản xuất.
Kerri Bitsoff, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ từng phụ trách mảng chống phổ biến vũ khí tại OFAC, nhận định cách thiết kế gói trừng phạt lần này dường như có chủ đích: “Bộ Tài chính đã sắp xếp cả chiến dịch để Trung Quốc có không gian điều chỉnh một cách âm thầm.”
Phía Trung Quốc phản ứng gay gắt với các biện pháp mới. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm gọi các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ là “bất hợp pháp và vô lý”, đồng thời cảnh báo Bắc Kinh sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi của mình.
Trung Quốc cũng đã xây dựng một khung pháp lý riêng để đáp trả các lệnh trừng phạt nước ngoài nhằm vào doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, khi Washington mở rộng sức ép lên Iran nhưng tránh các ngân hàng lớn của Trung Quốc, giới hạn thực sự của chiến dịch vẫn nằm ở mức độ Mỹ sẵn sàng đối đầu với Bắc Kinh.
Minh Tâm (tổng hợp)
