Tại xã Trung Hạ, tỉnh Thanh Hóa, cây luồng vẫn là nguồn sinh kế quan trọng của nhiều hộ dân miền núi. Nhờ chia diện tích khai thác thành từng khoảnh, người trồng luồng có thể thu tiền bán nguyên liệu định kỳ, duy trì dòng tiền quanh năm dù lợi nhuận thực tế còn chịu nhiều sức ép.
- Cựu Phó Chủ tịch Thanh Hóa sắp hầu tòa”
- Giả làm cảnh sát để xin tiền, thanh niên Cần Thơ bị triệu tập
- Kế toán cảnh báo trái luật, gần 30 tỷ đồng vẫn bị giấu
Những ngày giữa tháng 10, ông Phạm Bá Thỉnh, 52 tuổi, ở thôn Trung Xuân, bắt đầu đợt khai thác luồng trên 2ha rừng trồng của gia đình. Thay vì chặt toàn bộ diện tích cùng lúc, ông thu hoạch luân phiên để duy trì nguồn thu.
“Cây luồng quý như vàng. Bình quân mỗi tháng, vợ chồng tôi lên rừng khai thác 1-2 lần, mỗi lần chặt hơn 2 tấn. Luồng được vận chuyển xuống đường lớn là có thương lái đến thu mua, không phải lo đầu ra”, ông Thỉnh chia sẻ. Ngoài trồng luồng, gia đình ông còn nuôi gà, vịt và thả cá để có thêm nguồn thu trang trải cuộc sống. Việc kết hợp nhiều sinh kế giúp gia đình không phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn thu từ rừng.
Luồng là loài tre đặc hữu, gắn bó lâu đời với các bản làng miền núi Thanh Hóa. Toàn tỉnh hiện có khoảng 128.000ha rừng tre luồng, lớn nhất cả nước; riêng xã Trung Hạ có hơn 3.300ha, tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân vùng cao.
Đặc điểm sinh trưởng của cây cũng tạo điều kiện để người dân chủ động tổ chức sản xuất. Sau khoảng 5 năm trồng, luồng có thể bắt đầu cho khai thác và duy trì chu kỳ thu hoạch kéo dài đến 25 năm nếu được chăm sóc hợp lý. Nhờ vậy, các hộ có thể chia rừng thành nhiều khoảnh, khai thác luân phiên thay vì chặt đồng loạt. Cách làm này giúp nguồn thu được phân bổ theo thời gian, thay vì chỉ tập trung vào một đợt thu hoạch.
Những năm gần đây, ngành nông nghiệp Thanh Hóa xác định phát triển bền vững cây luồng là một hướng đi trong giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới. Giai đoạn 2022-2025, Nghị quyết 185 của HĐND tỉnh Thanh Hóa hỗ trợ kinh phí phân bón, làm đường và chăm sóc rừng cho các địa phương miền núi thực hiện phục tráng luồng; Quan Sơn, địa bàn nay thuộc xã Trung Hạ, được đánh giá là một trong những nơi triển khai hiệu quả.
Sau khai thác, thân luồng còn được đưa vào chuỗi chế biến tại gần 60 cơ sở ở miền núi Thanh Hóa. Nguyên liệu này phục vụ sản xuất hàng thủ công, đồ gia dụng, vật liệu xây dựng và xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan cùng một số nước châu Âu.
Thu nhập thực tế và bài toán chi phí
Dù được ví như “vàng xanh”, hiệu quả kinh tế của cây luồng vẫn cần nhìn từ khoản thu thực tế sau khi trừ chi phí. Theo tính toán của UBND xã Trung Hạ, với năng suất khoảng 30 tấn/ha/năm và giá bán từ 1.000 đến 1.300 đồng/kg, doanh thu lý thuyết có thể vượt 30 triệu đồng mỗi héc-ta mỗi năm.
(Ảnh minh họa: THM)
Tuy nhiên, gia đình ông Phạm Bá Thỉnh có 2ha luồng nhưng năm ngoái chỉ thu khoảng 60 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí đầu tư và công khai thác, lợi nhuận còn khoảng 30 triệu đồng, tương đương chưa đến 15 triệu đồng/ha.
Khoảng cách giữa doanh thu ước tính và lợi nhuận thực tế cho thấy người trồng luồng vẫn phải gánh chi phí vận chuyển, nhân công và sự biến động của giá thu mua. Vì thế, có đầu ra chưa đồng nghĩa với việc người dân thu được lợi nhuận cao.
Ông Trần Văn Bồi, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Hạ, nhìn nhận: “Người dân ví cây luồng như ‘vàng xanh’ bởi đây là sinh kế quan trọng của nhiều hộ gia đình. Cây phù hợp với điều kiện địa phương, mang lại nguồn thu từ việc khai thác, bán nguyên liệu, góp phần giúp người dân ổn định cuộc sống”.
Với bà Phạm Thị Kiểm ở thôn Lang, 3ha luồng vẫn mang lại khoản thu từ 3 đến 5 triệu đồng mỗi tháng nhờ khai thác luân phiên. Con số này cho thấy giá trị của việc tổ chức thu hoạch hợp lý: dù lợi nhuận trên mỗi héc-ta chưa cao, nguồn tiền vẫn có thể duy trì đều đặn qua các tháng.
Rừng luồng tiếp tục là chỗ dựa sinh kế của người dân miền núi Thanh Hóa. Để “vàng xanh” thực sự đem lại cuộc sống ổn định hơn, việc duy trì rừng và tổ chức khai thác hợp lý cần đi cùng với kiểm soát chi phí, nâng hiệu quả chế biến và cải thiện giá trị nguyên liệu.
Lê Toan (tổng hợp)
