Tại Thanh Hóa, Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Xây dựng và Thương mại Thanh Tâm, bị cáo buộc trốn thuế hơn 16 tỷ đồng trong thương vụ chuyển nhượng quyền khai thác mỏ cát có giá trị thực tế hơn 62 tỷ đồng, trước khi cùng các bị cáo liên quan vụ án Thiên An Phát ra hầu tòa.
- Hai tài xế xe đầu kéo đối diện trách nhiệm pháp lý sau ẩu đả
- CSGT TPHCM xử lý thanh thiếu niên vi phạm giao thông câu view
- Trị triệt phá vụ án ma túy, có đối tượng chưa đủ tuổi chịu hình sự
Theo quyết định của Tòa án Nhân dân TP Hà Nội, phiên xét xử dự kiến diễn ra ngày 29/10, với 11 bị cáo, trong đó có cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang. Cáo trạng xác định, giao dịch chuyển nhượng quyền khai thác Mỏ số 2 vào tháng 6/2022 là một trong những nội dung liên quan đến hành vi bị truy tố của bà Tâm.
Vụ án được khởi đầu từ tháng 7/2026, khi Bộ Công an khởi tố ông Giang cùng ba cán bộ thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng UBND tỉnh Thanh Hóa, liên quan việc cấp phép khai thác cát tại Mỏ số 2 trên sông Chu. Theo Viện Kiểm sát, trong thời gian đương chức, ông Giang đã ký văn bản chấp thuận chuyển nhượng và giấy phép khai thác cho Công ty Thiên An Phát trái quy định, gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 5,1 tỷ đồng và bị cáo buộc hưởng lợi bất chính 180 triệu đồng.
Trước đó, Mỏ số 2 được UBND tỉnh Thanh Hóa cấp phép cho Công ty Thanh Tâm do bà Nguyễn Thị Tâm làm giám đốc. Đến tháng 6/2022, bà Tâm thống nhất chuyển nhượng quyền khai thác mỏ cho nhóm cổ đông Công ty cổ phần Khoáng sản Thiên An Phát, do ông Nguyễn Xuân Tùng đứng đầu.
Cơ quan thuế tỉnh Thanh Hóa xác định hợp đồng chuyển nhượng và hóa đơn giá trị gia tăng chỉ ghi nhận 2,5 tỷ đồng. Phần tiền còn lại trong tổng giá trị thực tế hơn 62 tỷ đồng được thanh toán bằng tiền mặt, không hạch toán và kê khai, khiến ngân sách nhà nước thất thu hơn 16 tỷ đồng tiền thuế.
Những con số nằm ngoài sổ sách
Sau khi tiếp quản mỏ, nhóm cổ đông Thiên An Phát tiếp tục bị xác định khai thác cát với sản lượng lớn hơn nhiều so với số liệu báo cáo thuế. Trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 11/2023, doanh nghiệp khai thác và bán hết 147.294m³ cát theo giấy phép, nhưng chỉ kê khai hơn 32.337m³, tương ứng doanh thu 4,9 tỷ đồng; hơn 133.000m³ còn lại bị để ngoài sổ sách.
Theo cơ quan thuế, riêng hành vi này gây thiệt hại về thuế và phí hơn 8 tỷ đồng, là khoản được xác định tách biệt với số tiền trốn thuế mà bà Tâm bị quy trách nhiệm. Hai nội dung cho thấy những sai lệch trong kê khai giao dịch chuyển nhượng và sản lượng khai thác có thể dẫn đến các khoản thất thu ngân sách ở quy mô lớn.
Một mắt xích được đề cập trong cơ chế xử lý số liệu là kế toán được thuê theo tháng, có nhiệm vụ cân đối sản lượng để xuất hóa đơn theo số liệu tính toán trước, thay vì căn cứ khối lượng cát thực tế được khai thác và bán ra thị trường. Chi tiết này đặt ra vấn đề về cách thức ghi nhận sản lượng, lập hóa đơn và kiểm soát số liệu trong hoạt động kinh doanh khoáng sản.
Một diễn biến khác trước phiên xử là số tiền khắc phục hậu quả đã vượt 87 tỷ đồng, theo thông tin về khoản nộp lại của các bị cáo cùng gia đình và cá nhân liên quan. Mức tiền này cao hơn nhiều so với các khoản thiệt hại và trốn thuế được xác định riêng trong vụ án, song việc khắc phục không thay thế cho quá trình xem xét trách nhiệm hình sự tại tòa.
Vụ án Thiên An Phát không chỉ đặt ra vấn đề về trách nhiệm của từng cá nhân trong thương vụ chuyển nhượng mỏ cát, mà còn cho thấy tầm quan trọng của việc đối chiếu hợp đồng, hóa đơn và sản lượng khai thác thực tế. Khi những con số trên giấy khác xa hoạt động ngoài thực địa, yêu cầu kiểm soát và minh bạch dữ liệu trở thành yếu tố thiết yếu để bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước.
Lê Toan (tổng hợp)
