THANH HÓA – Chợ phiên Phố Đoàn vừa là nơi người dân vùng cao trao đổi nông sản, sản vật, vừa lưu giữ những nét sinh hoạt văn hóa của cộng đồng Thái, Mường và tạo thêm trải nghiệm cho du khách đến Pù Luông.
- Giám đốc ba lần lao xuống dòng nước cứu người
- Livestream đánh nhau: Khi người quay cũng có thể bị xử lý
- Giá xăng dầu chịu áp lực, chính sách giảm thuế được kéo dài
Chợ họp vào sáng thứ Năm và Chủ nhật hằng tuần, thường bắt đầu khoảng 6 giờ và kéo dài đến gần trưa. Từ nhiều xã như Lũng Niêm, Thành Sơn, Thành Lâm, Lũng Cao, Cổ Lũng cùng các khu vực lân cận, người dân mang rau, măng, gạo nếp nương, trứng, gà, vịt và sản vật từ rừng, suối về đây.
Một phiên chợ, nhiều lớp đời sống
Chợ Phố Đoàn, còn gọi là chợ Phố Đòn, hình thành từ thời Pháp thuộc và nằm tại nơi nhiều tuyến đường từ các bản, xã đổ về. Qua thời gian, nơi đây trở thành điểm gặp gỡ quen thuộc của cư dân vùng cao.
Ngày nay, khu chợ có mái che kiên cố trên diện tích khoảng 2.000 m², thay cho những gian hàng tạm trước đây. Dù diện mạo khang trang hơn, cách mua bán vẫn gần với đời sống thường ngày: người dân có thể chỉ mang vài bó rau, vài chục quả trứng, ít cá suối hoặc những gói gia vị phơi khô xuống chợ.
Mắc khén, hạt dổi, măng rừng, rau rừng, cá suối, ốc, gà đồi, vịt Cổ Lũng cùng các loại bánh là những mặt hàng thường thấy. Theo mùa, hàng hóa thay đổi theo nguồn sản vật của từng gia đình, trong khi các gian thổ cẩm, quần áo và vật dụng sinh hoạt tạo thêm màu sắc cho không gian chợ.
Giá trị của Phố Đoàn không chỉ nằm ở những thứ được bày bán. Rau được hái từ vườn, măng lấy từ rừng, cá bắt ở suối, còn gia vị do người dân trồng hoặc thu hái, sơ chế tại nhà; qua từng gian hàng, du khách có thể hình dung phần nào cuộc sống của cư dân vùng cao.
Với nhiều người, đi chợ còn là dịp gặp gỡ. Có người bán vài bó rau, mua một món đồ cần thiết rồi ngồi lại hỏi thăm người quen sau những ngày lên nương, xuống ruộng; trong một số trường hợp, sản vật cũng được đổi cho nhau.
Pù Luông là vùng cư trú lâu đời của đồng bào Thái, Mường, nên phiên chợ trở thành một không gian để các thế hệ cùng hiện diện. Người lớn tuổi mang sản vật trong vườn nhà, phụ nữ mặc trang phục truyền thống, người trẻ tranh thủ mua bán, tạo nên sự tiếp nối tự nhiên của đời sống cộng đồng.
Du khách vì thế có thể quan sát văn hóa địa phương ngay trong sinh hoạt thường ngày, từ trang phục, tiếng nói, cách bày hàng đến cách lựa chọn sản vật và những câu chuyện bên quầy. Trong các dịp lễ hội hoặc hoạt động văn hóa, không gian này còn có thể gắn với dân ca, dân vũ, tiếng khèn, tiếng trống và những điệu múa truyền thống.
Ẩm thực cũng là một phần của trải nghiệm. Xôi nếp nương, gà nướng, cá suối nướng, canh măng chua, bánh truyền thống và rượu cần giúp du khách cảm nhận thêm hương vị gắn với nguyên liệu bản địa và cách chế biến của người dân.
Giữ nhịp chợ trong hành trình du lịch
Du lịch cộng đồng phát triển tại Pù Luông những năm gần đây giúp Phố Đoàn được nhiều du khách biết đến hơn. Các hành trình khám phá Pù Luông có thể kết hợp ghé chợ vào sáng thứ Năm hoặc Chủ nhật, bên cạnh những điểm đến thiên nhiên và bản làng.
Với khách quốc tế, phiên chợ đem lại trải nghiệm khác với những điểm tham quan theo chương trình cố định. Họ có thể đi giữa các gian hàng, tìm hiểu sản vật, trò chuyện với người bán, thưởng thức món ăn địa phương và mua thổ cẩm hoặc gia vị vùng cao.
Từ Phố Đoàn, du khách có thể kết hợp khám phá bản Hiêu, thác Hiêu và những tuyến trải nghiệm đời sống cộng đồng. Vì vậy, phiên chợ có khả năng trở thành một mắt xích trong chuỗi sản phẩm du lịch Pù Luông thay vì chỉ là điểm ghé qua.
Việc phát huy giá trị du lịch cũng đặt ra yêu cầu giữ chức năng vốn có của chợ và để hoạt động du lịch dựa trên đời sống cộng đồng. Những vấn đề như vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, giao thông, khu vực bán hàng, nhà vệ sinh và thông tin hướng dẫn cần tiếp tục được quan tâm; người dân cũng cần được hỗ trợ nâng chất lượng, đóng gói, giới thiệu nguồn gốc và quảng bá sản phẩm đặc trưng.
Sự kết nối giữa chính quyền, cộng đồng dân cư và doanh nghiệp du lịch có thể giúp chợ trở thành nơi tiêu thụ trực tiếp sản vật địa phương, tạo thêm thu nhập và quảng bá hình ảnh Pù Luông. Cùng với đó, việc khai thác cần đi đôi với bảo tồn, từ sử dụng phù hợp sản vật tự nhiên đến tôn trọng các giá trị văn hóa và giữ sự thân thiện, mộc mạc của phiên chợ.
Hai buổi sáng mỗi tuần, người Thái, người Mường và cư dân các bản làng quanh vùng vẫn tìm về Phố Đoàn với những sản vật và câu chuyện của cuộc sống. Giữ được nhịp chợ, cách ứng xử và những sản vật gắn với đời sống địa phương cũng là giữ lại một phần ký ức văn hóa, đồng thời mở thêm cơ hội để du lịch cộng đồng tạo sinh kế mà không đánh đổi bản sắc.
Minh Tâm (tổng hợp)
