Đề xuất hòa bình 20 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump gây chú ý toàn cầu, mở ra hy vọng chấm dứt xung đột ở Gaza. Tuy nhiên, những chi tiết trong kế hoạch vẫn gây tranh cãi về tính khả thi và tác động lâu dài.
- Tuyên bố của Tổng thống Mỹ về tàu ngầm gây tranh cãi
- Chính phủ Mỹ đóng cửa lần đầu tiên sau 6 năm
- Ông Trump ra hạn chót cho Hamas phản hồi kế hoạch hòa bình Gaza
Kế hoạch 20 điểm và phản ứng ban đầu
Ngày 18/3, Israel nối lại chiến dịch quân sự ở Gaza, phá vỡ lệnh ngừng bắn kéo dài 42 ngày sau cuộc tấn công của Hamas vào tháng 10/2023. Trong bối cảnh chiến sự leo thang, Tổng thống Donald Trump công bố bản kế hoạch 20 điểm nhằm chấm dứt xung đột và thúc đẩy hòa bình cho khu vực.
Theo đó, nếu Israel và Hamas cùng đồng ý, toàn bộ giao tranh sẽ chấm dứt ngay lập tức. Trong vòng 72 giờ, tất cả con tin bị Hamas giam giữ sẽ được phóng thích. Đổi lại, Israel cam kết trả tự do cho 250 tù nhân đang thụ án chung thân cùng hơn 1.700 người Palestine bị bắt giữ từ tháng 10/2023.
Kế hoạch cũng loại trừ khả năng Israel sáp nhập Gaza hay tiến hành thanh lọc sắc tộc. Tuy nhiên, một số điều khoản khác khiến giới quan sát lo ngại, đặc biệt là việc Israel có quyền kiểm soát an ninh trong Gaza vô thời hạn, không kèm mốc thời gian rút quân cụ thể.
Chuyên gia Omar Baddar cho rằng điều này đồng nghĩa với việc người Palestine có nguy cơ tiếp tục sống trong tình trạng bị giam hãm và phụ thuộc, khó có thể đạt đến tự do thực sự. Đây chính là lý do nhiều ý kiến đánh giá bản kế hoạch chứa “viên thuốc độc” khó chấp nhận.
Quan điểm quốc tế về kế hoạch hòa bình
Ngay sau khi công bố, đề xuất hòa bình của ông Trump nhận được sự chú ý từ cộng đồng quốc tế. Một số lãnh đạo châu Âu bày tỏ hy vọng, coi đây là cơ hội để kết thúc bạo lực kéo dài ở Gaza.
Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof đánh giá kế hoạch là “bước tiến nghiêm túc” hướng tới giải pháp hai nhà nước. Ông cho rằng sáng kiến từ Washington có thể tạo nền tảng quan trọng, song cũng nhấn mạnh Hamas sẽ không có vai trò gì trong tương lai chính trị của Gaza.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa bày tỏ sự phấn khởi trước phản ứng tích cực từ Thủ tướng Israel Netanyahu, đồng thời kêu gọi các bên nắm bắt thời cơ để tiến tới hòa bình. Ông khẳng định tình hình hiện tại ở Gaza là “không thể chấp nhận được”.
Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cũng gọi đây là “cơ hội duy nhất” để chấm dứt cuộc chiến khốc liệt. Ông kêu gọi Hamas nên chấp thuận ngay kế hoạch, bởi hàng trăm nghìn người dân Gaza đang đối mặt với tình trạng nhân đạo nghiêm trọng, bị kìm hãm bởi giao tranh, bắt giữ con tin và thiếu thốn lương thực, y tế.
Dù vậy, bên cạnh sự ủng hộ, nhiều chuyên gia quốc tế vẫn tỏ ra thận trọng, bởi các chi tiết như “vùng đệm vĩnh viễn” hay cơ chế an ninh do Israel duy trì trong lãnh thổ Palestine có thể gây tranh cãi lớn.
Tương lai Gaza: khoảng trống quyền lực và kịch bản khó lường
Câu hỏi về tương lai Gaza sau xung đột vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Một số phương án được bàn đến, như việc chính quyền Palestine tiếp quản hoặc thành lập một cơ quan lâm thời do quốc tế hỗ trợ. Tuy nhiên, các đề xuất này đều đối mặt nhiều rào cản.
Israel từ chối mọi khả năng để lực lượng đa quốc gia hay chính quyền Palestine kiểm soát an ninh. Trong khi đó, các nước Ả Rập cũng e ngại đưa quân tới Gaza nếu không có cam kết từ Mỹ, Israel và sự đồng thuận từ người Palestine.
Giới quan sát cho rằng khả năng Israel duy trì kiểm soát Gaza trong dài hạn là kịch bản dễ xảy ra nhất, nhưng điều này cũng không bền vững. Một số ý kiến đề xuất thuê nhà thầu an ninh tư nhân, song đây là phương án thiếu tính khả thi.
Nếu không có giải pháp toàn diện, Gaza sẽ tiếp tục rơi vào khoảng trống quyền lực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hòa bình khu vực. Do đó, giới chuyên gia khuyến nghị cần một cơ chế quản trị tạm thời được cộng đồng quốc tế bảo trợ, hướng đến việc chuyển giao cho một chính quyền Palestine mới theo lộ trình.
Bên cạnh yếu tố an ninh, việc tái thiết Gaza cũng được coi là nhiệm vụ then chốt. Điều này gắn liền với sự thay đổi trật tự chính trị ở Trung Đông, trong đó hợp tác khu vực được xây dựng dựa trên nguyên tắc cạnh tranh công bằng thay vì xung đột.
Tương lai Gaza, vì thế, phụ thuộc không chỉ vào quyết định của Hamas và Israel, mà còn vào sự đồng thuận quốc tế và những nỗ lực duy trì con đường đối thoại lâu dài.
Theo: Khai Mở
