Hoạt Giang bảo tồn di sản – gìn giữ hồn quê xứ Thanh

Xã Hoạt Giang (Thanh Hóa) đang trở thành điểm sáng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa. Nơi đây không chỉ lưu giữ tinh hoa quá khứ mà còn hướng tới phát triển du lịch tâm linh, góp phần xây dựng hình ảnh vùng quê giàu truyền thống

Hoạt Giang – miền di sản văn hóa đặc sắc

Xã Hoạt Giang nằm ở trung tâm vùng Hà Trung. Nơi đây có 10 di tích lịch sử, văn hóa giá trị đặc biệt. Mỗi công trình là một câu chuyện lịch sử sống động, góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này.
Tiêu biểu nhất là đình làng Đình Trung, toạ lạc ở thôn Trung Tâm. Mỗi công trình đều mang một câu chuyện lịch sử sống động. Chúng góp phần tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất này. Đình được xây theo kiểu chữ Nhất, với bộ khung gỗ lớn và mái ngói cổ kính. Các mảng chạm khắc tứ linh, tứ quý thể hiện trình độ mỹ thuật tinh tế của người xưa.

Khuôn viên đình rộng hơn 2.500m², nằm giữa cánh đồng lúa xanh ngắt. Gần đó là dòng sông Hoạt, tạo nên cảnh quan hài hòa, thanh tịnh. Trải qua nhiều biến động lịch sử, đình vẫn được người dân gìn giữ như báu vật. Nơi đây là điểm tổ chức nghi lễ, hội họp và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Hằng năm, vào ngày 18 tháng Giêng, người dân trong làng lại long trọng tổ chức lễ hội truyền thống. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm để tưởng nhớ vị Thành hoàng làng. Phần hội rộn ràng với trò chơi dân gian, hát chầu văn và đánh cờ người. Không khí vui tươi, đoàn kết lan tỏa khắp làng. Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng truyền thống. Lễ hội còn khơi dậy niềm tự hào quê hương và giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Cùng với đóng góp của nhân dân, nhiều hạng mục của đình đã được trùng tu, tôn tạo. Bảo tồn nguyên gốc vừa đảm bảo phục vụ sinh hoạt tâm linh của nhân dân.

Gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch tâm linh

Sau khi sáp nhập hành chính từ ngày 1/7/2025, Hoạt Giang mở rộng không gian văn hóa. Xã được hợp nhất với Yên Dương, Hà Bình và một phần thị trấn Hà Trung cũ. Nhờ đó, diện mạo văn hóa địa phương thêm phong phú. Hoạt Giang trở thành vùng đất có nhiều di tích lịch sử và giá trị tâm linh độc đáo.
UBND xã đã chỉ đạo phòng văn hóa – xã hội rà soát và kiểm kê toàn bộ di tích. Các di tích được đánh giá hiện trạng cụ thể để lên kế hoạch bảo tồn. Chính quyền xây dựng phương án phát huy giá trị văn hóa phù hợp. Từ đó, Hoạt Giang xác định phát triển du lịch tâm linh là hướng đi trọng tâm.

Các di tích nổi bật gồm đền Trần Hưng Đạo, đình Phúc Điền, đền Bà Chúa Thượng Ngàn. Những điểm này được định hướng phát triển thành điểm đến du lịch tâm linh. Xã Hoạt Giang đang xây dựng kế hoạch kết nối các di tích trong vùng. Tuyến hành hương liên vùng sẽ gắn với đền Rồng, đền Cô Bơ và đền Sòng Sơn.

Hoạt Giang chú trọng phát triển các sản phẩm đặc trưng từ nông sản địa phương. Nhiều sản phẩm được gắn với dịch vụ du lịch như gạo nếp Hoạt Giang, mật ong tự nhiên. Các mặt hàng thủ công mỹ nghệ cũng được quan tâm phát triển. Đây là hướng đi bền vững, giúp bảo tồn di sản và tăng thu nhập cho người dân.
Xã chú trọng công tác truyền thông và tổ chức nhiều sự kiện văn hóa để quảng bá hình ảnh địa phương. Mục tiêu là đưa Hoạt Giang trở thành điểm đến “văn hóa – tâm linh – sinh thái” của Thanh Hóa.

Thách thức và hướng đi bền vững cho di sản

Công tác bảo tồn di tích ở Hoạt Giang vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều công trình có dấu hiệu xuống cấp nghiêm trọng. Đình Phúc Điền ở thôn Vân Điền là một ví dụ tiêu biểu. Mái ngói sụp, cột gỗ mối mọt, nền gạch bong tróc khiến sinh hoạt tín ngưỡng bị ảnh hưởng.
Công tác xã hội hóa để huy động nguồn vốn tu bổ còn chậm do kinh tế địa phương còn hạn chế, trong khi kinh phí nhà nước cấp về chưa đủ.

Theo ông Nguyễn Thế Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Hoạt Giang, chính quyền xác định phải kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. “Chúng tôi không chỉ trùng tu, tôn tạo mà còn muốn biến di tích thành không gian sinh hoạt văn hóa mở, phục vụ cả người dân lẫn du khách. Khi người dân thấy lợi ích từ di sản, họ sẽ tích cực bảo vệ nó hơn,” ông Phương chia sẻ.

Trong thời gian tới, xã sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của di tích; khuyến khích người dân tham gia trực tiếp vào công tác bảo tồn, hướng dẫn du khách, phục dựng lễ hội. Cùng với đó, chính quyền tập trung đầu tư hạ tầng giao thông kết nối, khuyến khích phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực mang đậm sắc thái địa phương.

Hoạt Giang đang từng bước khẳng định rằng, bảo tồn không có nghĩa là đóng khung quá khứ mà là tiếp nối tinh hoa, gìn giữ hồn cốt quê hương để phát triển trong hiện tại. Những mái đình cổ, tiếng trống hội đầu xuân, làn khói hương nghi ngút… tất cả tạo nên linh hồn của vùng đất này – nơi di sản và con người hòa.

Theo: Thanh Hóa Online