Tình trạng sụt lún đất tại tiểu khu Quyết Thắng, xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La xuất hiện từ cuối tháng 7/2025 đang gây lo ngại sâu sắc. Các kết quả khảo sát địa chất cho thấy nguy cơ sụt lún bắt nguồn từ nền karst đá vôi kết hợp khai thác nước ngầm quá mức. Địa phương đã công bố tình huống khẩn cấp và triển khai nhiều giải pháp ứng phó lâu dài.
- Quảng Ninh: Bắt giữ một người trốn truy nã lâu năm tại miền Nam
- Xét tuyển kết hợp nâng chuẩn đầu vào đại học
- Mỹ ra điều kiện để Trung Quốc tiếp tục mua dầu của Venezuela
Nền địa chất karst tiềm ẩn rủi ro sụt lún nghiêm trọng
Khu vực tiểu khu Quyết Thắng và vùng lân cận nằm trên nền địa chất cacbonat hệ tầng Đồng Giao. Đây là loại đá vôi có hàm lượng CaO cao. Đá dễ bị hòa tan dưới tác động của nước giàu CO₂. Quá trình karst hóa kéo dài hình thành nhiều hang hốc ngầm trong lòng đất.
Kết quả điều tra cho thấy khu vực chịu ảnh hưởng hệ thống đứt gãy Sơn La – Bỉm Sơn. Các đứt gãy khiến đá bị phá hủy cấu trúc. Đất đá nứt nẻ mạnh, khả năng chịu lực suy giảm. Đây là điều kiện thuận lợi để sụt lún xảy ra khi gặp tác động bên ngoài. Đặc biệt, các thung lũng dân cư tập trung thường trùng với vùng nền địa chất yếu.
Hang karst nông và nguy cơ mất ổn định nền móng
Các mũi khoan kiểm chứng xác định nhiều hang karst nằm ở độ sâu khá nông. Độ sâu phổ biến chỉ từ 3,9 đến 6,2 mét. Trần hang mỏng và cấu trúc yếu. Khả năng chịu tải tự nhiên rất hạn chế. Khi điều kiện địa chất thay đổi, nguy cơ sụt lún tăng nhanh.
Việc hạ thấp mực nước ngầm vào mùa khô làm giảm lực đỡ của nước. Trần hang dễ bị sập khi mất cân bằng áp lực. Gia tăng tải trọng từ nhà ở, đường giao thông cũng là yếu tố nguy hiểm. Phương tiện cơ giới hoạt động thường xuyên làm rung chấn nền đất. Các yếu tố này cộng hưởng, khiến hiện tượng sụt lún diễn ra bất ngờ và khó dự báo.
(Ảnh: Chụp màn hình Báo Nhân dân)
Khai thác nước ngầm quá mức làm trầm trọng tình trạng sụt lún
Ngoài yếu tố tự nhiên, nguyên nhân chủ quan đóng vai trò thúc đẩy sụt lún nhanh hơn. Trong giai đoạn 2023–2025, số lượng giếng khoan tại khu vực tăng gần gấp đôi. Độ sâu giếng khoan cũng tăng đột biến. Nhiều giếng đạt độ sâu khoảng 180 mét.
Khai thác nước ngầm quá mức làm mực nước dưới đất hạ thấp nhanh chóng. Áp lực đẩy nổi tự nhiên suy giảm rõ rệt. Quá trình xói ngầm vật liệu trong lớp phủ diễn ra mạnh hơn. Các hạt đất mịn bị cuốn trôi vào hang karst. Khi lớp phủ mất liên kết, nền đất dễ sụp xuống. Đây là cơ chế phổ biến gây sụt lún tại khu vực karst.
Đô thị hóa và hoạt động sinh hoạt gia tăng áp lực nền đất
Quá trình đô thị hóa tại xã Mai Sơn diễn ra nhanh trong những năm gần đây. Hạ tầng dân sinh được mở rộng liên tục. Nhiều tuyến tỉnh lộ chạy qua thung lũng đông dân cư. Các công trình này làm gia tăng tải trọng lên nền đất yếu.
Bên cạnh đó, nước thải sinh hoạt và hóa chất nông nghiệp chưa qua xử lý xả trực tiếp ra môi trường. Hàm lượng CO₂ hòa tan trong nước tăng cao. Quá trình hòa tan đá vôi diễn ra nhanh hơn. Nguy cơ karst hóa vì thế gia tăng. Ô nhiễm nguồn nước dưới đất cũng trở thành mối lo lâu dài đối với khu dân cư.
Phân vùng rủi ro và các giải pháp bảo vệ khu dân cư
Trên cơ sở khảo sát, khu vực khoảng 5km² được chia thành ba vùng nguy cơ. Vùng nguy cơ rất cao có diện tích 1,522km². Vùng nguy cơ cao chiếm 3,209km². Vùng nguy cơ trung bình khoảng 0,298km². Các vùng nguy cơ rất cao tập trung tại thung lũng và tuyến giao thông lớn.
Với vùng đã xảy ra sụt lún và vùng nguy cơ rất cao, ngành chức năng kiến nghị di dời dân cư. Trường hợp chưa thể di dời, cần trám lấp hố sụt và gia cố hang ngầm. Vùng nguy cơ cao cho phép sinh sống nhưng phải hạn chế khai thác nước ngầm. Về lâu dài, tỉnh Sơn La xây dựng kế hoạch bảo vệ nước dưới đất, giảm phụ thuộc khai thác ngầm, bảo đảm an toàn bền vững.
Theo: Báo Nhân dân
