TEHRAN – Nền kinh tế Iran tiếp tục chao đảo dưới sức ép phong tỏa hàng hải và cấm vận dầu mỏ của Mỹ, ngay cả khi các cuộc không kích giữa hai bên đã tạm dừng.
- “Làm nhà” cho cáy ở, lão nông Thanh Hóa thu hàng trăm triệu mỗi năm
- Bỏ việc ở phố, người phụ nữ Quảng Trị thức đêm nuôi chồn thu 3,6 tỷ đồng
- Anh khẳng định sẵn sàng đáp trả nếu Iran tấn công đồng minh
Mỹ và Iran cuối tuần qua ngừng tập kích lẫn nhau sau 14 ngày giao tranh dữ dội liên tiếp trên nhiều mặt trận. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cho biết Tổng thống Donald Trump tạm dừng chiến dịch không kích để dành “khoảng không gian cần thiết” cho đàm phán với Tehran, trong khi Iran và Oman thông báo tiến triển tích cực về việc mở lại eo biển Hormuz.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận các cuộc thảo luận với Oman đang đạt kết quả khả quan. Nhưng Washington vẫn duy trì lệnh phong tỏa hàng hải cùng loạt biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu mỏ nhắm vào Tehran.
Bộ Dầu mỏ Iran ngày 25/7 công bố nước này đã bán được 11,5 tỷ USD dầu thô trong suốt thời gian diễn ra chiến sự. Riêng giai đoạn thực thi bản ghi nhớ ký với Mỹ hồi tháng trước, kết thúc ngày 08/7, Iran bán thêm được 6,5 tỷ USD dầu thô, tương đương khoảng 60% mục tiêu doanh thu dầu mỏ cả năm trong ngân sách quốc gia.
Thỏa thuận với Mỹ trước đó đã mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hàng hải, giúp Iran xuất khẩu lượng dầu đang tồn đọng trên các siêu tàu chở dầu chờ rời lãnh hải. Bộ Dầu mỏ Iran cho biết giá dầu tăng mang lại khoảng 3 tỷ USD giá trị gia tăng chỉ trong nửa đầu năm, còn 11 tỷ USD doanh thu dầu mỏ đã được nộp thẳng vào ngân sách nhà nước bất chấp cấm vận.
Trong đợt phong tỏa cảng biển đầu tiên, kéo dài từ ngày 13/4 đến khi hai bên ký bản ghi nhớ ngày 18/6, xuất khẩu dầu thô của Iran từng rơi về mức gần như bằng không. Nếu lệnh phong tỏa lần hai tiếp tục kéo dài, doanh thu xuất khẩu dầu của Iran đứng trước nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng thêm lần nữa, gây áp lực trực tiếp lên đảo Kharg, nơi trung chuyển khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của cả nước.
Cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran đã hứng chịu thiệt hại nặng nề từ chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phát động hồi cuối tháng 2. Chính phủ Iran tháng trước xác nhận tổng sản lượng khí đốt tự nhiên giảm khoảng 230 triệu mét khối mỗi ngày, so với mức 650 triệu mét khối mỗi ngày trước chiến tranh.
Sekhavat Asadi, giám đốc điều hành Khu Kinh tế Năng lượng Đặc biệt Pars, hôm 26/7 cho biết Iran dự kiến khôi phục hơn 100 triệu mét khối công suất sản xuất khí đốt đã mất mỗi ngày. Song song đó, đất nước đang đối mặt mức thâm hụt xăng dầu hơn 20 triệu lít mỗi ngày, buộc chính phủ phải nhập khẩu nhiên liệu với chi phí cao và kêu gọi người dân tiết kiệm.
Bộ Dầu mỏ Iran cảnh báo có thể siết chặt hạn mức tiêu thụ nhiên liệu hàng tháng nếu tình trạng mất cân đối tiếp tục kéo dài thêm nữa. Chính phủ tuần trước tuyên bố đang nghiêm túc cân nhắc tăng giá xăng đối với nhóm sử dụng ở bậc hạn mức tiêu thụ cao nhất, một bước đi từng châm ngòi biểu tình đẫm máu hồi tháng 12/2025 khiến hàng nghìn người thiệt mạng vào tháng 1, và trước đó là làn sóng biểu tình năm 2019.
Thủ đô Tehran cùng nhiều thành phố trên khắp Iran hiện đang phải cắt điện luân phiên, kéo theo gián đoạn nguồn cung nước sạch và dịch vụ viễn thông. Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết ông đã chỉ đạo không cắt điện đối với các cơ sở sản xuất công nghiệp cho đến cuối tháng 9, nhằm tránh gây thêm sức ép lên thị trường lao động vốn đã suy yếu.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz cũng giáng đòn nặng vào quan hệ thương mại giữa Iran với Trung Quốc, đối tác thương mại và khách mua dầu lớn nhất của nước này. Theo dữ liệu Hải quan Trung Quốc, thương mại phi dầu mỏ giữa hai nước trong giai đoạn tháng 3 đến tháng 6/2026 chỉ đạt 830 triệu USD, giảm khoảng 75% so với mức 3,3 tỷ USD cùng kỳ năm ngoái.
Dữ liệu vận tải biển của Kpler, do Iran International phân tích, cũng cho thấy khối lượng dầu Iran dỡ hàng trung bình mỗi ngày tại các cảng Trung Quốc giảm mạnh. Con số này rơi từ 1,74 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 4 xuống chỉ còn khoảng 550.000 thùng mỗi ngày trong nửa đầu tháng 7.
Chi phí vận chuyển hàng hóa cũng tăng vọt theo đà gián đoạn thương mại giữa hai nước. Người đứng đầu bộ phận hậu cần thuộc Tổ chức Xúc tiến Thương mại Iran cho biết chi phí vận chuyển một container từ Trung Quốc về Iran hiện dao động 8.000-9.000 USD, tăng mạnh so với mức 2.500-3.500 USD trước khi xung đột nổ ra.
Việc Ukraine tấn công tàu Iran trên biển Caspi làm dấy lên lo ngại tuyến hàng hải vốn được xem là an toàn này có thể trở thành điểm nóng quân sự mới. Hoạt động thương mại của Iran qua biển Caspi chủ yếu diễn ra với Nga, Kazakhstan, Turkmenistan và Azerbaijan, những đối tác cung cấp lúa mì, ngô, đại mạch, thức ăn chăn nuôi, gỗ và phân bón cho Tehran.
Cựu cố vấn tổng thống Masoud Nili tuần trước cảnh báo nền kinh tế Iran đang chuyển từ trạng thái trì trệ mãn tính nhưng còn kiểm soát được sang một cuộc khủng hoảng thực sự. Ông cho rằng nhiều năm quản lý yếu kém về cơ cấu đang bộc lộ rõ hệ lụy, trong khi lạm phát đã bước sang giai đoạn khó kiểm soát hơn trước.
Nhật báo kinh tế Donya-ye-Eghtesad liệt kê những thách thức cấp bách nhất hiện nay gồm lạm phát kéo dài, tăng trưởng yếu, thâm hụt ngân sách dai dẳng và biến động tỷ giá hối đoái nghiêm trọng. Nhà kinh tế Mohammad-Mehdi Behkish ước tính việc tái thiết hạ tầng, phục hồi tăng trưởng và hiện đại hóa công nghiệp sẽ cần khoảng 500 tỷ USD vốn đầu tư, một con số vượt xa khả năng của nguồn lực trong nước.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)
