Chứng kiến một người bị đánh đến chết nhưng không can thiệp là hành vi khó được chấp nhận về mặt đạo đức. Tuy nhiên, pháp luật lại có những câu trả lời rất khác nhau tùy quốc gia.
- Giám đốc nhà sách bán 34.000 sách giáo khoa giả bị khởi tố
- Mai Anh chi tiền tháng, mua chuộc điều dưỡng để trốn viện tâm thần
- Pháo nổ bị cấm nhưng gần 300kg vẫn được mua bán trái phép ở Nghệ An
Một người đứng trước cảnh người khác bị tấn công, chứng kiến nạn nhân bị đánh liên tục nhưng không gọi cấp cứu, không hô hoán hay tìm cách trợ giúp. Trong suy nghĩ thông thường, sự im lặng ấy dễ bị xem là vô cảm. Nhưng khi đặt câu hỏi về trách nhiệm hình sự, câu trả lời không đơn giản như vậy.
Tại Mỹ, nguyên tắc “no duty to rescue” trong thông luật cho rằng một người bình thường không nhất thiết phải có nghĩa vụ pháp lý cứu người gặp nguy hiểm nếu giữa họ và nạn nhân không tồn tại quan hệ pháp lý đặc biệt.
Điều này được thể hiện rõ trong vụ Pope v. State năm 1979 tại Maryland. Joyce Lillian Pope cho bạn cùng con trai 3 tháng tuổi ở nhờ. Khi người mẹ lên cơn loạn thần và đánh đứa trẻ, Pope chứng kiến nhưng không can thiệp hoặc gọi cấp cứu. Đứa bé sau đó tử vong.
Tòa sơ thẩm kết án Pope. Tuy nhiên, Tòa Phúc thẩm Maryland đảo ngược phán quyết. Theo tòa, Pope không có nghĩa vụ pháp lý phải bảo vệ đứa trẻ trong hoàn cảnh đó. Trách nhiệm chăm sóc vẫn thuộc về người mẹ và không được chuyển giao cho Pope.
Từ vụ án này có thể thấy một nguyên tắc quan trọng: pháp luật Mỹ phân biệt khá rõ giữa nghĩa vụ đạo đức và nghĩa vụ pháp lý. Một người có thể bị đánh giá là đáng trách về mặt đạo đức nhưng chưa chắc đã phạm tội.
Khi pháp luật yêu cầu công dân phải hành động
Ở Pháp, cách tiếp cận lại khác. Vụ án xảy ra tại Lyon năm 1999 cho thấy việc đứng nhìn người khác gặp nguy hiểm có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự.
Hocine cùng nhóm bạn chứng kiến một người bị nhiều người vây đánh. Nạn nhân bị đấm đá ngay cả khi đã nằm bất động. Hocine không can thiệp, không gọi cứu hộ và rời khỏi hiện trường cùng nhóm hung thủ. Nạn nhân sau đó tử vong.
Tòa án Lyon tuyên Hocine 3 năm tù treo về các hành vi cố ý không ngăn chặn tội ác và không trợ giúp người gặp nguy hiểm. Kháng cáo của bị cáo cũng không được chấp nhận.
Điểm đáng chú ý là pháp luật Pháp không nhất thiết yêu cầu một người phải trực tiếp lao vào cuộc ẩu đả. Việc hô hoán, gọi cứu hộ hoặc tìm kiếm sự trợ giúp trong khả năng an toàn cũng có thể được xem là đáp ứng nghĩa vụ.
Sự khác biệt này cho thấy cùng một hành vi “thấy người bị đánh không cứu” có thể dẫn đến những hệ quả pháp lý khác nhau. Mỹ nhấn mạnh giới hạn của quyền tự do cá nhân, trong khi Pháp đặt nặng trách nhiệm tối thiểu của mỗi người đối với cộng đồng.
Thành Luân (tổng hợp)
