Đan Mạch và Mỹ đạt thỏa thuận an ninh liên quan Greenland, trong đó Copenhagen nhấn mạnh chủ quyền của Vương quốc Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân trên đảo vẫn được tôn trọng.
- Lũ vượt báo động 3, áp lực ứng phó dồn về hạ du
- Từ gánh nem của mẹ đến thương hiệu 1,4 tỷ đồng mỗi ngày ở Thái Lan
- Mưa lớn khiến nhiều tuyến đường ở Thanh Hóa ngập, sạt lở
Ngày 19/9, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen thông báo văn kiện mang tính ràng buộc với Washington sẽ góp phần tăng cường an ninh tại Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương. Thỏa thuận được công bố sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trên Truth Social rằng Washington giành “quyền kiểm soát lâu dài” đối với an ninh và các nhu cầu khác của Greenland.
Trong khi phía Mỹ nhấn mạnh quyền kiểm soát, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cho biết thỏa thuận công nhận chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch và quyền tự quyết của người dân Greenland. Ngoại trưởng Rasmussen cũng khẳng định những “lằn ranh đỏ” mà Copenhagen đặt ra vẫn được tôn trọng.
Greenland hiện là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, với khoảng 56.000 người sinh sống. Hơn hai phần ba diện tích hòn đảo nằm trong Vòng Bắc Cực, nơi từ lâu giữ vị trí quan trọng trong các tính toán an ninh của Mỹ và đồng minh.
Từ đầu năm, những tuyên bố của ông Trump về nhu cầu kiểm soát Greenland, kể cả khả năng sử dụng vũ lực, đã khiến Đan Mạch và chính quyền hòn đảo phản ứng gay gắt. Sau nhiều tháng căng thẳng, cuộc đàm phán ba bên mở ra hướng tiếp cận mới cho vấn đề.
Về bản chất, thỏa thuận được giới phân tích xem là bước nâng cấp toàn diện từ hiệp ước phòng thủ Mỹ – Đan Mạch năm 1951. Mỹ đã có hiện diện quân sự tại Greenland, trong đó Căn cứ Vũ trụ Pituffik đảm nhiệm các hoạt động cảnh báo và phòng thủ tên lửa.
Văn kiện cho phép Washington mở rộng hiện diện quân sự ngay lập tức tại những khu vực phù hợp trên đảo. Đồng thời, Nga, Trung Quốc và các nước khác sẽ không được thiết lập căn cứ hoặc đầu tư vào những lĩnh vực nhạy cảm tại Greenland nếu chưa có sự chấp thuận của Mỹ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói thỏa thuận đã “giải quyết vĩnh viễn và hoàn toàn” các quan ngại an ninh quốc gia của Washington liên quan Greenland. Dù vậy, văn kiện vẫn phải được ký chính thức vào tuần tới bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, sau đó trải qua thủ tục phê chuẩn tại Quốc hội Đan Mạch và cơ quan lập pháp Greenland.
Điều khiến dư luận chú ý là cùng một văn kiện nhưng được mô tả theo những cách không hoàn toàn giống nhau. Ông Trump nói về quyền kiểm soát “vô thời hạn” mà Mỹ không phải trả chi phí, còn Copenhagen và Nuuk khẳng định chủ quyền của Đan Mạch không bị chuyển giao.
Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen cho rằng thỏa thuận “công nhận lợi ích của Greenland” và “mang lại lợi ích cho tất cả các bên”. Tuy nhiên, ông không xác nhận cách diễn đạt “kiểm soát vĩnh viễn” mà phía Mỹ đưa ra, trong khi bà Frederiksen nhắc lại: “Greenland dĩ nhiên không phải” là thứ có thể đem bán hay nhượng lại.
Nhà nghiên cứu Marc Jacobsen từ Đại học Quốc phòng Đan Mạch khuyến nghị tiếp nhận thông tin một cách thận trọng. Nội dung chi tiết của văn kiện chưa được công bố đầy đủ, còn phần lớn dữ liệu hiện có xuất phát từ phía Mỹ.
Với Greenland, câu chuyện không chỉ dừng ở an ninh hay sự hiện diện quân sự. Phong trào ủng hộ độc lập đã có nền tảng lâu dài, vì vậy việc thỏa thuận sơ bộ được công bố trước khi văn bản hoàn tất có thể khiến người dân khó đánh giá đầy đủ tác động đối với quyền tự quyết.
Giữa những tuyên bố về an ninh và chủ quyền, điều còn được chờ đợi là nội dung chính thức của thỏa thuận và cách các bên thực hiện những cam kết đã đưa ra. Với người dân Greenland, quyền được biết, được tham gia và được tôn trọng trong những vấn đề liên quan tương lai của hòn đảo vẫn là điểm cần được làm rõ.
Vũ Quyến (tổng hợp).
