Thanh Hóa – UBND xã Cẩm Vân phối hợp với Công ty CP Giáo dục và Đào tạo Lam Sơn tập huấn, truyền dạy cho 25 học viên để phục dựng Lễ cấp sắc đang có nguy cơ mai một của người Dao Quần Chẹt.
- Từ lời hỏi thăm đến căn nhà tình thương
- Kỷ luật buộc thôi việc Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn
- Hàng loạt smartphone Trung Quốc bị gỡ khỏi khu vực trưng bày tại Việt Nam
Nhiệm vụ này khai mạc vào cuối tháng 10 tại thôn Thanh Sơn, nhằm khôi phục nghi thức có nguy cơ thất truyền và đưa người dân, nhất là lớp trẻ, đến gần văn hóa dân tộc mình. Hoạt động triển khai theo Kế hoạch số 316/KH-UBND ngày 6/10/2026, cụ thể hóa Nhiệm vụ 3 – Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026.
Thôn Thanh Sơn có trên 40% dân số là người Dao Quần Chẹt, nơi tiếng nói, trang phục, chữ Nôm Dao, tranh thờ, hát Páo Dung vẫn được giữ. Giữa những nếp ấy, Lễ cấp sắc gắn với thờ cúng tổ tiên và quy tắc ứng xử cha ông truyền lại.
Lễ đánh dấu sự trưởng thành của cặp vợ chồng người Dao; qua đó, họ được đặt pháp danh và nghe lời răn trong Thập giới: hiếu thảo với cha mẹ, sống hòa thuận, làm điều thiện, không trộm cắp.
Ông Lưu Xuân Hồng, Phó Chủ tịch UBND xã Cẩm Vân, cho rằng lễ còn dạy đạo đức, lòng nhân ái, trách nhiệm với gia đình, dòng họ, bản làng.
Năm 2016, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa “Nghi lễ Cấp sắc của người Dao” tại tỉnh Sơn La vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 4036/QĐ-BVHTTDL ngày 21/11/2016; riêng di sản ở Thanh Sơn chưa được ghi danh.
Thế nhưng nếp lễ ở Thanh Sơn đang mỏng dần. Theo khảo sát của Công ty CP Giáo dục và Đào tạo Lam Sơn, di sản có nguy cơ mai một ở cấp độ 2; khoảng 5 năm qua, một số lễ không còn đủ nghi thức vì tốn kém, còn thầy cúng biết viết sớ, tấu phần lớn đã cao tuổi, người kế cận còn thiếu.
Ông Hồng cho rằng phục dựng phải đi cùng truyền dạy, để người trẻ học từ nghệ nhân, thầy cúng trước khi tri thức mất theo người nắm giữ. Nghi lễ cũng nên tổ chức vừa sức mỗi nhà, bớt thủ tục rườm rà mà giữ phần cốt lõi.
Từ lớp tập huấn đến đời sống cộng đồng
Lớp học tập trung phục dựng nguyên bản Lễ hoàn nguyện cấp sắc bậc 7 đèn, để học viên có thể tự duy trì nghi lễ. Phòng Văn hóa – Xã hội cùng trưởng thôn giám sát, hỗ trợ nghệ nhân và các gia đình, bảo đảm lễ trang nghiêm, tôn trọng tính thiêng, bám kịch bản khoa học.
Bà Triệu Thị Yến, Bí thư Chi bộ thôn Thanh Sơn, coi việc cụm Phú Sơn được chọn là trách nhiệm chung của cả thôn. “Bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ lại những gì cha ông đã để lại, mà quan trọng hơn là làm cho những giá trị tốt đẹp ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và được truyền lại cho các thế hệ mai sau”, bà Yến chia sẻ.
Theo bà, cộng đồng phải là chủ thể, còn tri thức truyền miệng cần được ghi chép, ghi âm, ghi hình để giữ lâu dài.
Địa phương xác định bảo tồn phải giữ phần nguyên bản, không để biến dạng hay thương mại hóa. Cây có cội, nước có nguồn: khi lớp trẻ hiểu và tự hào về nguồn cội, Lễ cấp sắc sẽ còn được thắp lên trong đời sống, không chỉ nằm trong tư liệu.
Nhật Minh (tổng hợp)
