Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện và Thượng viện có thể tạo ra những điều chỉnh đáng kể trong chính sách của Tổng thống Donald Trump, đặc biệt đối với Iran, Ukraine, Israel và các đối tác châu Á.
- Giao xe cho con chưa đủ điều kiện, hai mẹ con bị khởi tố
- Những con số phía sau lời khai của cựu cán bộ PVOil Vũng Áng
- Lỗ hổng từ sự tin tưởng của khách hàng trong vụ chiếm đoạt 31,7 tỉ đồng
Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 đã đưa chính trường Mỹ sang một giai đoạn mới khi đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát cả hai viện quốc hội. Từ tháng 1/2027, ông Trump sẽ phải làm việc với một cơ quan lập pháp có quan điểm khác biệt trên nhiều vấn đề đối ngoại quan trọng.
Trong hai năm qua, chính quyền Mỹ liên tục sử dụng thuế quan, sức ép ngoại giao và biện pháp quân sự để theo đuổi mục tiêu đối ngoại. Những quyết định đơn phương của Nhà Trắng, trong đó có chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, đã khiến vai trò giám sát của quốc hội trở thành vấn đề được quan tâm.
Với quyền kiểm soát lưỡng viện, đảng Dân chủ có thêm điều kiện để đưa các chính sách của tổng thống ra xem xét. Thông qua ngân sách, hoạt động lập pháp và điều trần, các nghị sĩ có thể yêu cầu chính quyền giải trình nhiều hơn về những quyết định ảnh hưởng đến an ninh và quan hệ quốc tế.
Những điểm nóng có thể chịu tác động từ quốc hội mới
Iran là một trong những hồ sơ có khả năng tạo ra bất đồng rõ rệt giữa Nhà Trắng và quốc hội. Ngày 28/2, ông Trump tuyên bố quân đội Mỹ đã tiến hành không kích Iran mà chưa được quốc hội chấp thuận, khiến Washington bị cuốn vào cuộc xung đột kéo dài.
Các nghị sĩ Dân chủ từng nhiều lần thúc đẩy nghị quyết yêu cầu tổng thống dừng chiến dịch, nhưng phần lớn không nhận đủ phiếu. Một nghị quyết vượt qua cả hai viện cũng không được Nhà Trắng thực hiện.
Sau bầu cử, phe Dân chủ có thể sử dụng quyền phân bổ ngân sách quốc phòng, trì hoãn phê chuẩn nhân sự hoặc yêu cầu các quan chức thường xuyên báo cáo về hoạt động tác chiến. Những động thái này có thể khiến chính quyền phải tham vấn quốc hội nhiều hơn trước khi tiếp tục chiến dịch.
Dẫu vậy, việc kiểm soát hai viện chưa đủ để ngăn ông Trump sử dụng quyền hành pháp. Tổng thống có thể phủ quyết các dự luật, trong khi quốc hội cần 2/3 số phiếu ở mỗi viện để bác bỏ quyết định này. Vì thế, khả năng thay đổi chính sách còn phụ thuộc vào việc đảng Dân chủ có nhận được sự đồng thuận từ các nghị sĩ Cộng hòa hay không.
Một số quan chức Trung Đông cho rằng kết quả bầu cử khó giúp tình hình Iran lập tức lắng dịu. Ông Trump có thể tận dụng khoảng thời gian trước ngày 3/1/2027, thời điểm quốc hội khóa mới nhóm họp, để tiếp tục hành động.
“Tổng thống Trump không chấp nhận bị cử tri Mỹ và Iran xem là kẻ thất bại. Ông ấy có lẽ sẽ hành động. Đây là vấn đề liên quan đến di sản chính trị của ông ấy hơn là tính toán chiến lược”, Nadim Koteich, cố vấn truyền thông và chính sách người Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nói với WSJ.
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 4/11 cũng đưa ra cảnh báo về khả năng Mỹ nối lại chiến dịch. “Những ai ảo tưởng rằng Mỹ có thể thay đổi thông qua chuyển đổi quyền lực đảng phái, hay lầm tưởng rằng việc nhân nhượng với Mỹ có thể khiến họ từ bỏ thái độ thù địch với Iran đều đang phạm sai lầm nghiêm trọng”, ông tuyên bố.
Ông Khamenei đồng thời cảnh báo xung đột sẽ mở rộng nếu Mỹ tiếp tục tấn công. Các cuộc tập kích nhằm vào căn cứ Mỹ tại Trung Đông và việc phong tỏa eo biển Hormuz được ông mô tả là những phần trong chiến lược chống lại vị thế thống trị của Washington.
Không chỉ Iran, chính sách của Mỹ đối với Nga và Ukraine cũng có thể thay đổi. Chính quyền ông Trump gần như đã ngừng viện trợ tài chính và quân sự trực tiếp cho Kiev, trong khi những động thái nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel và năng lượng Nga khiến nhiều nghị sĩ, kể cả một bộ phận thuộc đảng Cộng hòa, không đồng tình.
Đảng Dân chủ có thể tận dụng quyền kiểm soát chương trình nghị sự tại quốc hội để thúc đẩy các dự luật hỗ trợ Ukraine. Theo Reuters, sự ủng hộ lưỡng đảng dành cho Kiev trước đây từng đủ mạnh để tạo khả năng tập hợp 2/3 số phiếu tại cả hai viện, qua đó vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống.
Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, người dự kiến giữ chức chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, đã thúc đẩy một dự luật lưỡng đảng nhằm ngăn dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu. Nếu được thông qua, những sáng kiến như vậy có thể khiến chính sách với Nga khác biệt đáng kể so với định hướng của Nhà Trắng.
Đối với Israel, sự thay đổi trong quan điểm của đảng Dân chủ đáng chú ý. Mỹ hiện cung cấp cho đồng minh này khoản hỗ trợ cơ bản 3,8 tỷ USD mỗi năm, bên cạnh hàng tỷ USD bổ sung sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023.
Sau chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza khiến hàng chục nghìn dân thường Palestine thiệt mạng, ngày càng nhiều nghị sĩ Dân chủ muốn xem xét lại viện trợ. Gần một nửa số hạ nghị sĩ của đảng này đã bỏ phiếu ủng hộ đề xuất cắt hỗ trợ trong mùa hè; một số người khác tán thành việc hạn chế cung cấp một số loại vũ khí sát thương.
“Chúng ta cần bảo đảm các đạo luật, luật pháp quốc tế và chính sách của mình được áp dụng nhất quán đối với hành động của mọi quốc gia. Không nên có ngoại lệ dành cho Israel”, thượng nghị sĩ Chris Van Hollen nêu quan điểm.
Tổng thống Donald Trump cùng Chủ tịch Tập Cận Bình theo dõi sự kiện đón tiếp tại Nhà Trắng (Ảnh minh họa: THM).
Tại châu Á, những thay đổi ở Washington cũng được theo dõi sát sao. Các đồng minh châu Á lo ngại. ông Trump có thể ưu tiên đàm phán với Trung Quốc hoặc Triều Tiên, khiến lợi ích an ninh và kinh tế của họ không được quan tâm đúng mức.
Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định việc không còn chịu áp lực từ bầu cử giữa kỳ có thể khiến ông Trump theo đuổi chính sách thương mại quyết liệt hơn, kể cả khả năng áp thêm thuế quan đối với Trung Quốc và các nền kinh tế châu Á.
Tuy nhiên, chiến thắng của đảng Dân chủ cũng có thể thúc đẩy nghị sĩ hai đảng tăng giám sát các quyết định thương mại của tổng thống. Nhà bình luận Clyde Russell của Reuters cho rằng Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ “hy vọng rằng đảng Dân chủ tại quốc hội có thể giúp giảm bớt tác động tồi tệ nhất từ các chính sách thương mại của ông Trump”.
Hai nước này mong muốn Mỹ giảm thuế quan và duy trì cách ứng xử nhất quán hơn với đồng minh. Trong khi đó, các cuộc tiếp xúc cấp cao gần đây giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã góp phần làm dịu căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn.
Dù vậy, Bắc Kinh được cho là muốn tận dụng giai đoạn ổn định hiện tại để củng cố năng lực tự chủ. Wu Xinbo, lãnh đạo Trung tâm Nghiên cứu Mỹ thuộc Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, nhận định chiến thắng của đảng Dân chủ sẽ khiến giới chức Trung Quốc hướng tới tầm nhìn dài hạn hơn, song lập trường cứng rắn của nước này trong quan hệ với Washington vẫn được duy trì.
Những thay đổi tại quốc hội Mỹ vì thế có thể tạo thêm sức ép đối với chính sách của ông Trump trên nhiều mặt trận. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa sức ép thành quyết định cụ thể vẫn phụ thuộc vào tương quan phiếu bầu, sự hợp tác giữa hai đảng và giới hạn quyền lực của mỗi nhánh chính quyền.
Vũ Quyến (tổng hợp).
