Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ sẽ cắt giảm khoảng 4 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm cho Israel vào cuối năm nay, vì cho rằng Israel không cần khoản này. Nhà Trắng chưa làm rõ phát biểu, trong khi giới phân tích cho rằng viện trợ có thể được thay bằng các chương trình hợp tác quốc phòng
- Cầu vồng đôi hiếm gặp xuất hiện trên bầu trời Thanh Hóa
- Đề xuất trộn thí sinh để siết công bằng trong kỳ thi tốt nghiệp PTTH
- Kỷ luật buộc thôi việc Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn
Tuyên bố được ông Trump đưa ra trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News sáng 3/11/2026, khi đề cập thỏa thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Khoản viện trợ được nhắc đến có giá trị khoảng 4 tỷ USD mỗi năm, nhưng Giới quan sát lưu ý khoản ngân sách Quốc hội dành cho Israel theo MOU hiện hành không thể bị cắt ngay lập tức.
Thực tế, định hướng chuyển từ viện trợ sang hợp tác quốc phòng đã được Thủ tướng Netanyahu nhiều lần đề cập sau cuộc chiến 12 ngày với Iran hồi tháng 6/2025. Những trao đổi này gắn với quá trình đàm phán bản ghi nhớ (MOU) mới, thay thế thỏa thuận hiện hành sẽ hết hạn vào tháng 9/2028.
Nhà Trắng chưa đưa ra giải thích cụ thể về tuyên bố của ông Trump. Trong khi đó, giới quan sát cho rằng khoản ngân sách Quốc hội đã dành cho Israel theo MOU hiện hành không thể bị cắt bỏ ngay lập tức. Vì vậy, tuyên bố của Tổng thống Mỹ cần được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn của quá trình điều chỉnh quan hệ quốc phòng giữa hai nước.
Một yếu tố khác được các nhà phân tích nhắc đến là dư luận trong nước Mỹ. Theo họ,ông Trump coi viện trợ cho Israel là điểm yếu chính trị mà đảng Dân chủ đang khai thác.
Từ viện trợ trực tiếp đến những chương trình hợp tác chung
Bà Annelle Sheline, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ và hiện là nghiên cứu viên về Trung Đông tại Viện Quincy ở Washington, cho rằng quan hệ hỗ trợ quân sự có thể được chuyển sang hình thức hợp tác sâu rộng hơn. Theo bà, nguồn lực Mỹ dành cho Israel thông qua cơ chế này thậm chí có thể lớn hơn khoản viện trợ hiện tại.
Một hướng triển khai đang được xem xét là thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho năm tới. Theo đó, nguồn kinh phí sẽ được cấp qua Lầu Năm Góc và xếp vào diện “hợp tác”, thay vì viện trợ nước ngoài.
Sự thay đổi trong cách phân loại có ý nghĩa đáng kể. Giới phân tích nhận định cơ chế này có thể giúp các khoản hỗ trợ không còn phải tuân theo những điều kiện và quy trình thẩm tra nhân quyền nghiêm ngặt như đối với viện trợ nước ngoài. Bà Sheline cho rằng đây là cách để Mỹ tiếp tục chuyển hàng tỷ USD mỗi năm cho Israel, đồng thời hạn chế những chỉ trích từ bộ phận dư luận đang giảm ủng hộ nước này.
Ông Nir Boms, nghiên cứu viên tại Trung tâm Moshe Dayan thuộc Đại học Tel Aviv, nhận định sự thay đổi trong dư luận Mỹ và việc ông Trump tái cấu trúc viện trợ có thể đánh dấu một mô hình quan hệ mới. Ông cho rằng viện trợ có thể được thay thế một phần bằng hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu hơn, nhưng chưa rõ quy mô có tương đương viện trợ hiện hành hay không.
Điều này cũng đặt ra bài toán đối với kế hoạch mua sắm dài hạn của Israel. Quân đội nước này đã dự trù hàng chục tỷ USD để mua khí tài Mỹ trong 10 năm sau khi MOU hiện hành kết thúc năm 2028. Danh mục dự kiến gồm các tiêm kích F-35, F-16 và F-15.
Theo dự thảo NDAA năm 2027, Israel được dành 750 triệu USD cho các chương trình quốc phòng. Khoản tiền này gồm 500 triệu USD cho hệ thống phòng thủ tên lửa chung, 100 triệu USD cho hệ thống chống UAV, 100 triệu USD cho tác chiến dưới lòng đất và 50 triệu USD cho các công nghệ mới nhất.
Dự luật còn đề xuất những chương trình nghiên cứu và sản xuất chung giữa Mỹ và Israel trong các lĩnh vực UAV, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo (AI). Đây được xem là bước mở rộng hợp tác công nghệ quốc phòng giữa hai nước.
Giới phân tích cho rằng mức độ liên kết mới có thể giúp Israel tiếp cận các nghiên cứu quân sự của Mỹ ở phạm vi chưa từng có, thậm chí vượt khả năng tiếp cận của một số đồng minh NATO và đối tác trong liên minh tình báo Ngũ Nhãn.
Những thay đổi trên cho thấy quan hệ quốc phòng Mỹ – Israel có thể bước sang một giai đoạn khác. Tuy nhiên, quy mô nguồn lực, cách thức phân bổ và những điều kiện đi kèm vẫn là các vấn đề cần được làm rõ trong quá trình xây dựng cơ chế hợp tác mới.
Vũ Quyến (tổng hợp).
