EVN vừa giải đáp vướng mắc về lắp đặt điện mặt trời mái nhà và bán điện dư sau khi Nghị định 243 nâng trần từ 20% lên tối đa 50%. Tuy nhiên, chỉ hơn 1% hệ thống lắp mới đăng ký bán phần điện thừa cho ngành điện.
- Kéo bạn gái mang thai vận chuyển ma túy, lĩnh án chung thân
- Phán quyết với cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến
- Khởi tố 11 đối tượng trong đường dây mua bán tài khoản ngân hàng
Theo số liệu EVN tổng hợp từ các Tổng công ty Điện lực, đến hết tháng 8/2026, cả nước có 134.410 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang vận hành, với tổng công suất hơn 11.450 MWp. Riêng từ ngày 26/6 đến 31/7, sau khi Nghị định 243/2026/NĐ-CP bắt đầu áp dụng, có thêm 5.928 công trình, công suất khoảng 213,9 MWp. Thế nhưng chỉ 70 khách hàng làm thủ tục bán điện dư. EVN cho biết nhiều người chưa nắm rõ hồ sơ, điều kiện cũng như giá mua phần điện phát lên lưới.
Nghị định 243/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/6/2026, sửa đổi, bổ sung Nghị định 58/2025/NĐ-CP về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Điểm thay đổi đáng chú ý là tỷ lệ sản lượng điện dư được bán lên lưới tăng từ 20% theo quy định cũ lên tối đa 50% sản lượng phát ra. Trong giai đoạn từ khi nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, bên mua và bên bán còn có thể thỏa thuận tỷ lệ cao hơn 50% nếu lưới điện tại điểm đấu nối đủ khả năng tiếp nhận và bảo đảm an toàn vận hành.
Quy định mới đồng thời mở rộng nhóm được bán điện dư, gồm hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ, công trình công sở là tài sản công và các hệ thống đấu nối với lưới hạ áp, với điều kiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, pháp lý. Bộ Công Thương cũng đề nghị các địa phương sớm ban hành chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ điện BESS. Những thay đổi này cho thấy cơ chế khai thác nguồn điện tại chỗ đã được mở rộng, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào khả năng người dân tiếp cận và thực hiện đúng quy định.
Khoảng cách giữa chính sách rộng mở và thủ tục thực tế
Nghịch lý xuất hiện ngay ở những con số đầu tiên. Trong hơn một tháng Nghị định 243 được áp dụng, chỉ 70 trong số 5.928 hệ thống mới đăng ký bán điện dư, tương đương khoảng 1,2%. Nói cách khác, gần 99% hệ thống lắp mới chưa thực hiện thủ tục này. Trong khi đó, tổng công suất điện mặt trời mái nhà đang vận hành đã vượt 11.450 MWp. Quy mô nguồn điện phân tán trên mái nhà vì vậy không nhỏ, nhưng khả năng đưa phần điện dư vào hệ thống điện thông qua cơ chế mua bán vẫn chưa tương xứng với tiềm năng được mở ra từ chính sách mới.
Ông An Đình Nhã, Tổng giám đốc Công ty CP Năng lượng Xanh An Gia (AG Green), nhận định Nghị định 243 tạo ra một bước ngoặt trong cơ chế phát triển điện mặt trời mái nhà. Tuy nhiên, theo ông, nếu thiếu hướng dẫn cụ thể, các điểm mới sẽ khó phát huy hiệu quả trên thực tế. EVN cũng cho biết phần lớn khách hàng chưa nắm đầy đủ thủ tục thông báo, đăng ký, điều kiện và giá mua điện dư. Một số hệ thống đã hoàn thành lắp đặt nhưng chưa đăng ký, trong khi hồ sơ kỹ thuật còn phụ thuộc nhiều vào đơn vị cung cấp và thi công.
Có thể hình dung quy mô nguồn điện này qua tổng công suất hơn 11.450 MWp đang được lắp đặt trên mái nhà. Con số này gần tương đương công suất của 6 nhà máy thủy điện Hòa Bình cộng lại. Đây là một nguồn điện phân tán lớn, được tạo ra từ hàng trăm nghìn hệ thống của người dân và tổ chức. Nhưng để nguồn điện ấy tham gia đầy đủ hơn vào hệ thống, chính sách không chỉ cần một mức trần bán điện dư cao hơn. Người lắp đặt còn phải biết mình cần chuẩn bị hồ sơ gì, đáp ứng điều kiện nào và thực hiện thủ tục ra sao.
Khi cánh cửa bán điện dư đã được mở rộng, câu chuyện còn lại nằm ở cách đưa quy định đến từng mái nhà. Khoảng cách giữa một chính sách mới và quyết định đăng ký của người dân đôi khi không nằm ở mong muốn bán điện, mà ở những thủ tục tưởng nhỏ nhưng lại quyết định việc họ có bước qua được hay không.
Đỗ Vân (tổng hợp)
