Chưa họp phụ huynh đầu năm, nhiều ban đại diện cha mẹ học sinh ở Hà Nội đã tự thu tiền, mua sắm thiết bị hàng chục triệu đồng và chi những khoản vốn thuộc trách nhiệm nhà trường, khiến nhiều phụ huynh bất ngờ.
- Chính phủ gia hạn thuế 0% cho xăng dầu đến hết năm 2026
- Phán quyết với cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến
- EVN làm rõ việc bán điện mặt trời dư lên lưới
Tại Trường THPT Khương Đình (Hà Nội), ban phụ huynh “lâm thời” của lớp 10A4 đã thu cào bằng 2 triệu đồng mỗi gia đình ngay trước khai giảng. Số tiền này sau đó được dùng để mua một chiếc tivi hơn 40 triệu đồng, trong khi đa số phụ huynh từng đề nghị mức khoảng 10 triệu đồng. Ở Trường Tiểu học Chu Văn An (Thanh Trì, Hà Nội), quỹ lớp 800.000 đồng/học sinh đã tiêu hết một nửa chỉ sau một tháng, với các khoản như vệ sinh lớp, dây điện, in tài liệu. Đây đều là những khoản theo quy định hiện hành thuộc trách nhiệm của nhà trường.
Ông Hoàng Xuân Đình, Hiệu trưởng Trường THPT Khương Đình, khẳng định nhà trường không chỉ đạo việc thu chi mà do phụ huynh trong lớp tự bàn bạc, thống nhất. Nhưng từ hai câu chuyện trên, một vấn đề khác hiện rõ: ban đại diện cha mẹ học sinh được lập để bảo vệ quyền lợi phụ huynh, song nếu cách vận hành thiếu đồng thuận, chính tập thể này có thể trở thành nơi tạo thêm áp lực tài chính cho những gia đình mà họ đại diện.
Khi quỹ lớp trở thành khoản đóng góp khó từ chối
Lạm thu đầu năm học không phải câu chuyện mới. Nhiều năm qua, quỹ lớp, quỹ trường thường trở thành vấn đề gây tranh luận mỗi khi năm học bắt đầu. Theo Thông tư 55/2011, ban đại diện cha mẹ học sinh được phép thu các khoản “tự nguyện”, nhưng quy định chưa đủ chặt để ngăn tình trạng cào bằng hoặc tạo sức ép đóng góp. Khoảng cách giữa chữ “tự nguyện” và cách thực hiện trên thực tế vì thế trở thành điểm dễ phát sinh vướng mắc, nhất là ở cấp lớp, nơi việc thu chi diễn ra gần phụ huynh nhất.
Từ giữa năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo thông tư thay thế Thông tư 55, trong đó đề xuất không để ban đại diện đứng ra thu hộ các khoản của nhà trường và không hình thành quỹ do ban đại diện trực tiếp thu, quản lý như trước. Tuy nhiên, khi năm học 2026-2027 bắt đầu, văn bản này vẫn đang được hoàn thiện, lấy ý kiến. Thông tư 55/2011 trên thực tế vẫn còn hiệu lực, khiến việc quản lý các khoản đóng góp tiếp tục đặt ra nhiều câu hỏi.
Khoảng trống này khiến Hà Nội, Hải Phòng, TP.HCM phải ban hành văn bản yêu cầu các trường không để xảy ra lạm thu. Tuy vậy, ở cấp lớp, nơi các khoản tiền được thống nhất trực tiếp giữa phụ huynh với nhau, việc giám sát vẫn khó hơn. Một khoản đóng góp nếu thực sự tự nguyện phải xuất phát từ sự đồng thuận, thay vì trở thành mức tiền chung mà mọi gia đình đều mặc nhiên phải thực hiện. Câu chuyện 2 triệu đồng mỗi nhà ở lớp 10A4 cho thấy chỉ một quyết định thiếu cân nhắc cũng có thể đẩy nhiều phụ huynh vào thế phải theo số đông.
Nghịch lý càng rõ khi người quyết định thường là những thành viên trong ban phụ huynh, nhưng mỗi gia đình lại có hoàn cảnh kinh tế khác nhau. Chiếc tivi hơn 40 triệu đồng ở lớp 10A4 là một chi tiết đủ cho thấy khoảng cách giữa mong muốn của một nhóm người và khả năng chấp nhận của cả tập thể. PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng việc dồn nhiều khoản đóng góp vào đầu năm học tạo áp lực tài chính cùng lúc cho nhiều gia đình, thay vì được giãn ra hợp lý theo từng thời điểm.
Vấn đề không chỉ nằm ở số tiền lớn hay nhỏ, mà còn ở ranh giới trách nhiệm. Khi phụ huynh phản ánh, nhà trường có thể khẳng định không chỉ đạo; giáo viên chủ nhiệm lại có thể là người truyền đạt nhu cầu mua sắm tới phụ huynh. Cuối cùng, trách nhiệm dễ bị đẩy sang ban đại diện cha mẹ học sinh, trong khi tổ chức này không có tư cách pháp nhân, con dấu hay tài khoản riêng. Vì vậy, điều cần được giữ lại sau mỗi cuộc họp không phải là một hóa đơn đã “chốt”, mà là sự đồng thuận thực chất và quyền được nói không của từng gia đình.
Đỗ Vân (tổng hợp)
