Bệnh Alzheimer là một rối loạn thoái hóa thần kinh tiến triển, thường bị nhầm lẫn với quá trình lão hóa tự nhiên. Trên thực tế, trước khi bệnh khởi phát rõ ràng, cơ thể đã âm thầm phát ra nhiều tín hiệu cảnh báo, nhưng vì chủ quan hoặc thiếu hiểu biết, không ít gia đình đã bỏ lỡ “thời điểm vàng” để can thiệp.
- Loại quả quen thuộc có thể phòng ung thư, ngừa đột quỵ
- Vì sao lồng ruột ở người lớn nguy hiểm
- Quy tắc tăng cường sức khỏe người cao tuổi trong những ngày giá rét
Các chuyên gia cho biết, chỉ cần xuất hiện một trong năm thay đổi dưới đây, người cao tuổi cũng nên được theo dõi và đánh giá y tế sớm, thay vì chờ đến khi trí nhớ suy giảm nghiêm trọng.
Rối loạn trí nhớ ngắn hạn, quên sự việc vừa xảy ra
Dấu hiệu sớm và điển hình nhất của bệnh Alzheimer là suy giảm trí nhớ gần, khác hẳn với tình trạng “hay quên” do tuổi tác.
Người bệnh có thể quên hoàn toàn những việc vừa xảy ra trong vài giờ hoặc vài ngày. Tuy vậy, họ vẫn nhớ rất rõ các ký ức từ thời thơ ấu. Họ có thể hỏi giờ ăn ngay sau khi vừa ăn xong. Người bệnh thường lặp lại cùng một câu chuyện mà không nhận ra. Tên người mới gặp dễ bị quên, trong khi đồng nghiệp cũ vẫn được nhớ rõ.
Điểm khác biệt quan trọng là:
- Người cao tuổi bình thường có thể nhớ lại khi được nhắc.
- Người có nguy cơ Alzheimer không nhớ ngay cả khi được nhắc nhiều lần. Thậm chí họ còn tỏ ra hoang mang, lo lắng.
Dễ lạc đường, nhầm lẫn trong không gian quen thuộc
Suy giảm khả năng nhận thức không gian là một dấu hiệu sớm nhưng thường bị bỏ qua. Người cao tuổi có thể bị lạc ngay trong chính ngôi nhà của mình. Họ nhầm phòng ngủ thành phòng khách, vặn nhầm tay nắm cửa, hoặc không nhớ đường quay lại phòng khách sau khi ra ban công.
Những biểu hiện này không đơn thuần do mắt kém hay vụng về. Điều này liên quan trực tiếp đến khả năng xử lý thông tin không gian của não bộ. Nếu tình trạng này xảy ra lặp lại, cần được đánh giá y khoa càng sớm càng tốt.
Xuất hiện hành vi bất thường, giảm khả năng tự chăm sóc
Một dấu hiệu đáng lo ngại khác là sự suy giảm đột ngột các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày. Người cao tuổi trước đây vốn tự lập có thể bỗng nhiên không biết sử dụng nồi cơm điện, điều chỉnh điều hòa, hoặc quên trình tự đánh răng, rửa mặt.
Khi cần phải hướng dẫn từng bước cho những việc vốn rất quen thuộc, gia đình không nên chỉ cho rằng đó là “lẫn tuổi già”. Việc quan sát tần suất và mức độ của những hành vi này là vô cùng quan trọng.
Khó khăn trong diễn đạt và hiểu lời nói
Suy giảm ngôn ngữ là một dấu hiệu đặc trưng của bệnh Alzheimer giai đoạn sớm. Người bệnh có thể:
- Khó tìm từ khi nói, nói ngắt quãng
- Quên các từ thông dụng
- Câu nói thiếu logic, lặp từ
- Không hiểu đầy đủ nội dung người khác nói
Ví dụ, khi được thông báo “Ngày mai đi khám sức khỏe”, họ có thể ngơ ngác hỏi lại hoặc phản ứng không phù hợp, dù đã nghe rõ. Nếu đã loại trừ nguyên nhân do thính lực, việc giao tiếp trở nên khó khăn là dấu hiệu cảnh báo tổn thương trung tâm ngôn ngữ của não.
Thay đổi tính khí và cảm xúc một cách bất thường
Bệnh Alzheimer không chỉ ảnh hưởng đến trí nhớ mà còn tác động đến các vùng não kiểm soát cảm xúc. Người cao tuổi có thể dễ cáu gắt, lo âu, buồn bã. Họ có thể sợ hãi vô cớ, thậm chí nghi ngờ người thân bỏ rơi mình.
Những thay đổi về tính cách này thường xuất hiện trước cả suy giảm trí nhớ, nhưng lại hay bị cho là “già rồi khó tính”. Nếu không được nhận diện sớm, chúng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến mối quan hệ gia đình.
Can thiệp sớm giúp làm chậm tiến triển Alzheimer
Các nghiên cứu cho thấy, phát hiện và can thiệp sớm có thể làm chậm đáng kể tốc độ suy giảm nhận thức ở người mắc Alzheimer.
Khi nghi ngờ có dấu hiệu, người cao tuổi nên được đưa đến khoa thần kinh hoặc chuyên khoa suy giảm nhận thức để thực hiện các đánh giá như:
- Thang đo chức năng nhận thức
- Chụp cộng hưởng từ (MRI) não
- Phân biệt suy giảm nhận thức nhẹ và sa sút trí tuệ giai đoạn đầu
Bên cạnh đó, duy trì các hoạt động trí óc đơn giản hằng ngày, kết hợp tập thể dục nhẹ 3–4 lần mỗi tuần, mỗi lần 20–30 phút, có thể giúp cải thiện tuần hoàn máu và hỗ trợ chức năng não bộ.
Những dấu hiệu sớm của bệnh Alzheimer không hề khó nhận ra, điều quan trọng là gia đình có đủ quan tâm và cảnh giác hay không. Chỉ một thay đổi nhỏ cũng không nên xem nhẹ. Phát hiện sớm chính là chìa khóa giúp người cao tuổi duy trì khả năng sinh hoạt độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống trong những năm về sau.
Theo: Ye Jinghan và tác giả biên dịch lại
