Biển Chết ngày càng cạn và nóng hơn

Biển Chết đang ngày càng thu hẹp và nóng lên, trong đó tình trạng mất nước có thể khiến hồ tiếp tục tích nhiệt, tạo thành một vòng xoáy khó đảo ngược, theo ScienceAlert ngày 7/10.

Đây là kết quả nghiên cứu do Emmanuel Guillerm thuộc Trung tâm khoa học địa chất GFZ Helmholtz (Đức) và Đại học Binghamton (Mỹ) dẫn đầu, được công bố trên tạp chí Science Advances. Nghiên cứu cho thấy sự thu hẹp của Biển Chết không chỉ là hệ quả của tình trạng thiếu nước mà còn có thể góp phần làm nhiệt độ nước trong hồ tăng lên.

Biển Chết là hồ nước có độ mặn rất cao, nằm giữa Jordan ở phía đông và Israel cùng khu vực Bờ Tây ở phía tây. Hồ không có lối thoát tự nhiên, mực nước phụ thuộc vào sự cân bằng giữa lượng nước từ các dòng sông đổ vào và lượng nước bốc hơi. Tuy nhiên, việc con người chuyển hướng các dòng nước khiến lượng nước bổ sung suy giảm mạnh, trong khi muối ngày càng cô đặc.

Ông Guillerm cho biết sự nóng lên của Biển Chết có liên quan đến việc chuyển hướng dòng nước, bên cạnh tác động từ tình trạng không khí ấm lên do hoạt động của con người. Để tìm hiểu cơ chế này, nhóm nghiên cứu xây dựng mô hình kết hợp những thay đổi về mực nước, độ mặn và quá trình trao đổi nhiệt của hồ.

Mô hình được hiệu chỉnh bằng các phép đo trong giai đoạn 2012-2015 và có thể tái hiện xu hướng nóng lên cũng như biến động nhiệt độ theo mùa của Biển Chết trong giai đoạn 1979-2019. Kết quả cho thấy khi hồ mất nước, cơ chế làm mát tự nhiên cũng thay đổi theo hướng khiến lượng nhiệt được giữ lại trong nước nhiều hơn.

Thông thường, nước bốc hơi sẽ mang nhiệt lượng từ mặt nước vào không khí, giúp phần nước còn lại mát hơn, tương tự cơ chế cơ thể con người tiết mồ hôi để hạ nhiệt. Tuy nhiên, độ mặn đặc biệt cao của Biển Chết làm hạn chế khả năng bốc hơi. Khi mực nước giảm, muối tiếp tục cô đặc, khiến hiệu quả làm mát qua bốc hơi suy yếu.

Các số liệu cho thấy tầng nước sâu của Biển Chết đã tăng tới 2,8 độ C trong giai đoạn 1979-2019. Từ đó hình thành một vòng lặp: nước càng cạn thì độ mặn càng tăng; độ mặn cao làm giảm khả năng làm mát, khiến nước giữ nhiều nhiệt hơn và tiếp tục nóng lên.

Một cơ chế khác liên quan đến sự truyền nhiệt xuống các tầng nước sâu. Vào mùa hè, lớp nước mặt ấm và mặn hơn phía dưới, đưa nhiệt xuống sâu thông qua hiện tượng “salt fingering”. Đến mùa đông, sự xáo trộn của khí quyển tiếp tục giúp nhiệt truyền xuống những tầng nước sâu hơn.

Trong mô phỏng đến năm 2100, nhóm nghiên cứu giả định toàn bộ dòng nước chảy vào Biển Chết dừng lại, hoạt động khai thác công nghiệp chấm dứt và hồ vẫn trộn lẫn mỗi năm một lần. Kết quả cho thấy mực nước có thể giảm khoảng 85 m, trong khi nhiệt độ nước tăng 5-8 độ C tùy mức phát thải khí nhà kính. Ông Guillerm cho rằng khôi phục dòng nước ngọt có thể ngăn mực nước tiếp tục giảm và hạn chế tình trạng nóng lên do độ mặn gia tăng. Nghiên cứu cũng cho thấy những túi nước muối mắc kẹt trong tinh thể muối có thể lưu giữ dấu vết về nhiệt độ trong quá khứ, giúp các nhà khoa học tìm hiểu quá trình những vùng biển cổ đại từng thu hẹp và biến mất.

Thành Luân (tổng hợp)