Năm 2025, kỷ niệm 260 năm ngày sinh Nguyễn Du, Truyện Kiều được làm mới qua sân khấu, học thuật và nghệ thuật đương đại, tiếp tục lan tỏa giá trị nhân văn trong đời sống hôm nay
- Đừng dạy con “thành công” – hãy dạy con “thành người”.
- Hà Nội: Bé trai rơi từ tầng cao chung cư Hồ Gươm Plaza
- Nửa Trái Đất nguội nhanh bất thường khiến giới khoa học đặt câu hỏi lớn
Lan tỏa di sản Nguyễn Du bằng ngôn ngữ của thời đại
Tại Hà Tĩnh, lễ kỷ niệm 260 năm ngày sinh Nguyễn Du sẽ được tổ chức với chương trình nghệ thuật “Đại thi hào Nguyễn Du – Chữ tâm sáng ngời”. Sân khấu đa tầng kết hợp công nghệ trình diễn, ánh sáng và âm nhạc hiện đại giúp khán giả tiếp cận Truyện Kiều bằng trải nghiệm thị giác mới. Hơn 200 nghệ sĩ sẽ tái hiện những lớp cảm xúc, số phận và tinh thần nhân văn bằng ngôn ngữ biểu diễn đương đại.
Cùng với sân khấu, nhiều hoạt động giàu bản sắc như Trò Kiều, ngâm Kiều, lẩy Kiều, thư pháp Kiều hay trò chơi dân gian lấy cảm hứng từ tác phẩm được tổ chức tại nhiều địa phương, nhất là quê hương Tiên Điền. Không gian diễn xướng để người dân “sống với Kiều” tiếp tục khẳng định sức sống văn hóa của kiệt tác.
Trong học thuật và xuất bản, các bộ sách khảo cứu, đối chiếu, giải nghĩa mới phục vụ bạn đọc phổ thông lẫn chuyên sâu tiếp tục ra mắt. Nhiều ấn bản được trình bày trực quan, gần gũi hơn với giới trẻ. Các hội thảo lớn về văn bản, ngôn ngữ và giá trị văn hóa của Truyện Kiều đang được chuẩn bị với sự tham gia của chuyên gia trong và ngoài nước. Song song, các dự án chuyển ngữ sang nhiều ngôn ngữ, cũng như tọa đàm quốc tế về dịch thuật, mở rộng hành trình đưa kiệt tác đến công chúng toàn cầu.
Sân khấu – mỹ thuật đương đại: không gian sáng tạo mới của Kiều
Khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều nghệ sĩ đã tiếp cận Truyện Kiều bằng hình thức mới: video art, mỹ thuật số, minh họa hiện đại, triển lãm tương tác… Trong đó, dấu ấn rõ nhất là vở Ballet Kiều của Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ Kịch TP Hồ Chí Minh. Từ lần công diễn đầu năm 2020, tác phẩm gây chú ý khi kể lại số phận Kiều qua ngôn ngữ ballet kết hợp chất liệu múa dân gian, ánh sáng và công nghệ. Đến năm 2025, vở diễn tiếp tục được tái dựng với ê kíp trẻ, cho thấy sức sống bền bỉ của hướng tiếp cận này.
Tại Đà Nẵng, triển lãm đa phương tiện lấy cảm hứng từ Truyện Kiều của nhóm nghệ sĩ trẻ tạo thành một “làn gió mới”. Không gian thị giác được thiết kế với video art, ánh sáng, sắp đặt và minh họa số, dẫn dắt người xem đi qua hành trình cảm xúc của Kiều và những câu hỏi đương đại về thân phận, tự do và giá trị hy sinh.
Cần đầu tư chiều sâu để di sản thật sự “sống”
Dù nhiều sáng tạo gây ấn tượng, các chuyên gia cho rằng để Truyện Kiều bước sâu vào đời sống đương đại, cần đầu tư bài bản và thận trọng hơn. PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp, Viện trưởng Viện Văn học, nhận định: Truyện Kiều là chỉnh thể nghệ thuật đa tầng. Nếu tách rời bối cảnh thẩm mỹ hoặc diễn giải tùy tiện theo thị hiếu nhất thời, sáng tạo dễ rơi khỏi tinh thần nguyên tác. “Làm mới không phải là trang trí bề mặt, mà là mở góc nhìn mới nhưng vẫn giữ chiều sâu nhân văn và vẻ đẹp lục bát,” ông nói.
Nhà phê bình Nguyễn Anh Tuấn bổ sung, Truyện Kiều chứa hệ sinh thái biểu tượng có khả năng chuyển hóa vô tận. Nghệ sĩ đương đại có thể tiếp cận bằng chất liệu mới, miễn sao mỗi hình thức mở thêm chiều suy tưởng, thay vì chạy theo thị hiếu nhất thời. “Vấn đề là phải trả lời được: Vì sao Kiều vẫn quan trọng với con người hôm nay?”
Trong khi đó, một số sản phẩm chuyển thể chưa đạt kỳ vọng. Một vài bộ phim từng lấy cảm hứng từ tác phẩm rơi vào mô phỏng tình huống, vay mượn cổ trang mà thiếu ngôn ngữ điện ảnh riêng. Một số bản dịch, bình giải được xuất bản thương mại nhưng thiếu hội đồng thẩm định, gây nhiễu thông tin và làm mờ giá trị kiệt tác khi tiếp cận bạn đọc quốc tế.
Ngay cả sân khấu và nghệ thuật trình diễn cũng có dự án mới chỉ dừng lại ở mức minh họa, chưa thật sự đối thoại với triết lý nhân sinh trong tác phẩm. Điều đó cho thấy, để làm mới một kiệt tác, cần sự kết hợp giữa hiểu biết sâu sắc, chuẩn mực sáng tạo và thái độ tôn trọng văn bản gốc
Theo: Nhân Dân
