Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ đề xuất kéo dài 7 ngày của Iran nhằm mở lại eo biển Hormuz cho thấy bế tắc giữa hai bên vẫn chưa có dấu hiệu được tháo gỡ.
- Thanh Hóa công bố số điện thoại tiếp nhận phản ánh lạm thu, dạy thêm
- Truy đuổi xe máy, hai thiếu niên tử vong, ba bị cáo lĩnh 44 năm tù
- Tài xế gây tai nạn khiến nữ sinh 14 tuổi tử vong hầu tòa
Ngày 26/9, Tổng thống Donald Trump bác bỏ kế hoạch kéo dài 7 ngày do Iran đề xuất nhằm mở lại eo biển Hormuz. Phát biểu với phóng viên bên ngoài Nhà Trắng, ông Trump cho rằng thỏa thuận này không thể chấp nhận được và nhận định Tehran đưa ra đề xuất trong bối cảnh đang chịu tổn thất lớn, theo Al Jazeera. Một ngày trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi công bố kế hoạch tại Đại hội đồng Liên hợp quốc. Theo ông Araghchi, Tehran đã chuyển đề xuất tới Washington thông qua Qatar và hoạt động hàng hải có thể được nối lại trong vòng một tuần nếu Mỹ chấp thuận.
Theo kế hoạch, Washington phải dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran, miễn trừng phạt hoạt động xuất khẩu dầu, giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản Iran bị đóng băng và tuân thủ một lệnh ngừng bắn rộng hơn trong khu vực, bao gồm Li Băng và Yemen.Đổi lại, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày và bắt đầu đàm phán với Mỹ về một thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột.
Đề xuất của Tehran có nhiều điểm tương đồng với bản ghi nhớ (MOU) Mỹ – Iran ký hồi tháng 6. Tuy nhiên, MOU sau đó đổ vỡ do bất đồng về các điều khoản, kéo theo giao tranh gia tăng, đặc biệt tại khu vực eo biển Hormuz. Việc ông Trump bác bỏ kế hoạch khiến thế bế tắc kéo dài 7 tháng tiếp tục. Câu hỏi đặt ra là liệu sức ép có thể đưa hai bên trở lại bàn đàm phán hay không, khi cả Washington và Tehran đều chưa muốn trở thành bên thực hiện bước đi đầu tiên.
Eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua trong điều kiện bình thường. Vì vậy, quyền kiểm soát hoạt động hàng hải tại đây trở thành một phần trọng tâm của cuộc đối đầu Mỹ – Iran. Bất kỳ bên nào kiểm soát dòng vận chuyển qua Hormuz đều có thể tạo sức ép lên giá nhiên liệu, chi phí vận tải và lạm phát ở nhiều khu vực ngoài Vùng Vịnh.
Iran từng đóng cửa eo biển này vào tháng 2 nhằm gây sức ép và ngăn các cuộc tấn công quân sự. Mỹ sau đó triển khai phong tỏa hải quân nhằm gây sức ép lên nền kinh tế Iran. Hai bên đều sử dụng Hormuz như một công cụ trong cuộc đối đầu. Theo các chuyên gia, nguy cơ hiện nay còn liên quan đến Yemen và biển Đỏ. Iran không kiểm soát hoàn toàn mọi lực lượng có cùng quan điểm với Tehran, do đó các điểm nóng trong khu vực không phải lúc nào cũng có thể được Iran điều khiển.
Lực lượng Houthi tại Yemen từng gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền khi căng thẳng Mỹ – Iran leo thang, trong đó có các vụ nhắm tới tàu chở dầu và cơ sở hạ tầng của Ả rập Xê út.Nếu bế tắc tại Hormuz tiếp diễn, nguy cơ có thể chuyển dần sang biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb, nơi việc xác định trách nhiệm và tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt xung đột phức tạp hơn.
Chính sách “gây sức ép tối đa” có thể tạo lợi thế trên bàn đàm phán, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc lợi thế đó có được sử dụng để tiến tới một thỏa thuận hay không. Sau 7 tháng, khi xuất khẩu dầu của Iran giảm mạnh và vận tải biển tại Vùng Vịnh bị gián đoạn, vấn đề được đặt ra là Washington có đưa ra một lộ trình thay thế sau khi bác bỏ đề xuất của Tehran hay tiếp tục trì hoãn việc giải quyết đối đầu.
Hồng Sơn(tổng hơp)
