Chuỗi cung ứng nông sản vốn dựa 90% vào hộ nhỏ lẻ . Đang đối mặt áp lực lớn khi lộ trình siết hóa đơn được triển khai. Doanh nghiệp, thương lái và cơ sở sản xuất đứng trước nguy cơ mất nguồn hàng truyền thống . Tăng chi phí và khó duy trì các sản phẩm đặc thù.
- Giá vàng thế giới chạm mốc 4.100 USD/ounce sau hai tuần tăng mạnh
- Truy nã nữ “cò” đất giả danh cán bộ Bộ Quốc phòng
Doanh nghiệp lao đao vì không có hóa đơn đầu vào
Tại TPHCM, anh Thoại – chủ nhà hàng Anhouse Craft and Beer. Cho biết hơn 50 món của nhà hàng đều dùng nguyên liệu từ các hộ nông dân quen. Đây là nguồn cung sạch và ổn định hơn chục năm qua. Tuy nhiên, khi quy định về truy xuất và hóa đơn được siết chặt . Các hộ nông dân này không thể cấp hóa đơn điện tử.
Anh Thoại buộc kê khai riêng và chấp nhận nộp VAT 8–10% cho từng hóa đơn đầu ra mà không được hoàn thuế. Với mức doanh thu chỉ đủ bù chi phí nguyên liệu . Việc nộp thêm vài triệu đồng cho mỗi hóa đơn khiến nhà hàng chịu áp lực lớn. Anh kiến nghị cơ quan quản lý cho phép xác nhận nguồn hàng qua định danh cá nhân để dễ kiểm tra và minh bạch giao dịch.
Tương tự, bà Thanh Vân – thương lái chuyên bán rau rừng và hải sản Gia Lai, Lâm Đồng – cho biết bà “nhức đầu” vì hóa đơn điện tử. Nếu không nhập hàng vì thiếu hóa đơn, cửa hàng phải đóng cửa. Nếu nhập hàng, bà phải nộp thuế theo doanh thu mà không được trừ chi phí, khiến nguy cơ lỗ rất cao. Điều này đẩy hộ kinh doanh vào tình thế rủi ro khi chi phí lớn nhất không thể hợp thức hóa.
Ngay cả cơ sở sản xuất cũng gặp khó. Gia đình ông Huân làm giò chả truyền thống từ thịt heo tươi của các lò mổ nhỏ. Nếu chuyển sang nguồn thịt có hóa đơn từ các đơn vị lớn, chất lượng giò chả sẽ thay đổi. Nhưng nếu giữ nguồn thịt truyền thống, cơ sở của ông không thể chứng minh chi phí giá vốn và có thể phải nộp thuế trên toàn bộ doanh thu.
Vì sao siết hóa đơn trở thành “điểm nghẽn” của nông sản?
Một chuyên gia chính sách thuế cho biết siết hóa đơn nhằm xử lý ba rủi ro lớn: hàng hóa không rõ nguồn gốc, gian lận chi phí và trốn thuế VAT. Theo Nghị định 98/2020, hàng lưu thông không có hóa đơn hợp pháp có thể bị kiểm tra và tịch thu. Điều này giúp bảo vệ ngân sách và đảm bảo tính minh bạch của thị trường.
Tuy nhiên, thực tế của nông nghiệp Việt Nam lại rất đặc thù. Hơn 90% nông dân hoạt động nhỏ lẻ, không có mã số thuế và không thể tự phát hành hóa đơn. Khi thương lái chuyển từ thuế khoán sang kê khai, họ phải gánh rủi ro thay cho nông dân. Vì không có chi phí đầu vào hợp lệ, họ bị tính thuế trên toàn bộ doanh thu. Điều này khiến nhiều người buộc phải rời bỏ nguồn hàng truyền thống và tạo ra sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng.
Về dài hạn, chuyên gia nhận định không thể để nông dân mãi đứng ngoài kinh tế chính thức. Việc minh bạch hóa được xem là điều kiện bắt buộc để nông nghiệp phát triển bền vững trong bối cảnh bỏ thuế khoán từ 2026 và áp dụng hóa đơn điện tử toàn diện.
Hợp tác xã và công nghệ: Lối mở để hợp pháp hóa chuỗi cung ứng
Một giải pháp căn cơ là phát triển hợp tác xã (HTX) kiểu mới. Khi tham gia HTX, nông dân được pháp nhân đại diện trong giao dịch. HTX tập hợp bảng kê thu mua, phát hành hóa đơn điện tử duy nhất cho thương lái hoặc nhà hàng, giúp hợp pháp hóa toàn bộ chuỗi. Mô hình này nâng sức thương lượng, hỗ trợ tiếp cận vốn và hạn chế rủi ro pháp lý.
Bên cạnh đó, ứng dụng hóa đơn điện tử dành cho cá nhân là hướng đi bắt buộc. Với định danh qua căn cước công dân, người nông dân có thể phát hành biên lai chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Mỗi giao dịch được cập nhật tự động, giúp minh bạch dữ liệu và giảm áp lực cho doanh nghiệp.
Việc chuyển đổi này cần thời gian nhưng sẽ tạo nền tảng để nông nghiệp Việt Nam bước vào kinh tế số, nơi mọi giao dịch đều truy xuất và kiểm chứng được.:
Theo: Dân Trí
