Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố Mỹ đang hứng “những đòn đau đớn” tại eo biển Hormuz và sớm muộn phải rút khỏi Trung Đông. Phát ngôn cứng rắn được đưa ra khi Qatar vẫn tìm cách nối lại đàm phán mà Washington vừa bác bỏ.
- Hòn đảo trở lại bàn ký sau những tháng căng thẳng
- Hải Phòng thông báo tìm chủ cá thể khỉ 12 kg đi lạc
- Ngoại trưởng Iran nói gì về nguy cơ giao tranh với Mỹ?
Trong thông điệp bằng văn bản được phát trên truyền hình nhà nước ngày 28/9, ông Mojtaba Khamenei khẳng định những “chiến binh dũng cảm” bảo vệ Hormuz đã khiến đối phương không còn dám tiến quá biển Ả Rập. Phát ngôn xuất hiện trong “Tuần lễ Phòng thủ thiêng liêng” và dịp hai năm ngày mất thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah. Cùng lúc, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vẫn ở New York, chờ phản hồi “dứt khoát” từ phía Mỹ thông qua trung gian Qatar về đề xuất mở lại tuyến hàng hải quan trọng này. Các cuộc tiếp xúc gián tiếp giữa hai bên vẫn được các nhà trung gian duy trì.
Cuộc xung đột Mỹ – Israel – Iran, bùng phát từ cuối tháng 2 sau vụ không kích khiến cố lãnh tụ Ali Khamenei thiệt mạng, đã bước sang tháng thứ tám mà chưa có lối thoát rõ ràng. Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, được Hội đồng Chuyên gia bổ nhiệm kế vị sau đó nhưng chưa từng xuất hiện công khai kể từ khi chiến sự nổ ra. Các thông điệp của ông chủ yếu được truyền tải bằng văn bản hoặc do người dẫn chương trình đọc lại trên truyền hình nhà nước, trong đó nội dung mới nhất tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn đối với sự hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực.
Ngay từ đầu cuộc xung đột, Tehran sử dụng việc phong tỏa Hormuz như một đòn bẩy trong đàm phán, trong bối cảnh Washington phong tỏa các cảng biển của Iran. Cuối tuần qua, Iran đưa ra đề xuất chấm dứt xung đột trong bảy ngày và mở lại eo biển, với điều kiện Mỹ dỡ phong tỏa hải quân, gỡ cấm vận dầu mỏ và khôi phục lệnh ngừng bắn. Ngoại trưởng Araghchi cho biết kế hoạch được chuyển tới Washington qua Qatar. Tổng thống Donald Trump sau đó tuyên bố bác bỏ đề xuất này, trong khi Tehran nói vẫn chờ phản hồi chính thức thông qua các kênh trung gian.
Hormuz trở thành điểm nối giữa đối đầu và đàm phán
Nghịch lý là dù Washington công khai từ chối đề xuất của Tehran, các kênh ngoại giao phía sau vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Theo các nguồn được dẫn, Qatar tiếp tục làm trung gian, chuyển thông điệp giữa Mỹ và Iran nhằm tìm cách nối lại đàm phán trong tuần này. Tổng thống Trump cũng nói ông kỳ vọng các cuộc trao đổi với Iran tiếp tục diễn ra, trong khi phía Tehran cho biết vẫn muốn tìm giải pháp ngoại giao. Điều đó cho thấy tuyên bố cứng rắn trên truyền hình và những nỗ lực tiếp xúc gián tiếp vẫn đang diễn ra song song.
Hormuz vì thế không chỉ là một tuyến hàng hải mà còn trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu và bài toán năng lượng. Theo bài viết gốc, tuyến eo biển rộng chưa tới 35km này vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng toàn cầu. Ông Peter Martin, Trưởng bộ phận Kinh tế tại hãng tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, từng gọi Hormuz là “điểm nghẽn quan trọng nhất của thị trường năng lượng toàn cầu”. Nếu hoạt động vận chuyển bị đình trệ kéo dài, tác động có thể lan sang giá năng lượng, công nghiệp và thương mại ở nhiều quốc gia nhập khẩu.
Đề xuất mở lại Hormuz trong bảy ngày vì vậy được đặt trong một bài toán rộng hơn: Tehran muốn gắn việc khơi thông tuyến hàng hải với các điều kiện về phong tỏa, dầu mỏ và ngừng bắn, còn Washington vẫn đặt ra những yêu cầu riêng trong quá trình đàm phán. Các nguồn tin cập nhật cho thấy Qatar đang tiếp tục làm trung gian giữa hai bên sau khi Tổng thống Trump bác đề xuất ban đầu. Khoảng cách về điều kiện chưa được thu hẹp, nhưng kênh trao đổi vẫn tồn tại.
Trong bối cảnh ấy, tuyên bố của Mojtaba Khamenei về việc Mỹ sẽ phải rút khỏi Trung Đông phản ánh lập trường công khai của lãnh đạo Iran, trong khi diễn biến ngoại giao cho thấy các bên vẫn để ngỏ những kênh liên lạc. Hormuz tiếp tục nằm ở giao điểm của sức ép quân sự, lợi ích năng lượng và nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận. Khi lời cảnh báo và cánh cửa đàm phán cùng tồn tại, tương lai của tuyến hàng hải này vẫn phụ thuộc vào khả năng các bên thu hẹp những bất đồng đang tồn tại.
Đỗ Vân (tổng hợp)
